"TAMNICA NARODA": Danas je 100 godina od formiranja Kraljevine SHS

Prije ravno 100 godina, 1. decembra 1918. godine, potpisano je formiranje jedinstvene državne zajednice - Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (Kraljevina SHS). Sastavni dio novoformirane države bila je i BiH, koja je prisajedinjena novofoemiranoj državi.

  • Jeste li znali

  • 01. Dec. 2018  01. Dec. 2018

  • 0

Pregovori o ujedinjenju u zajedničku državu započeli su još tokom Prvog svjetskog rata. Pregovore su s jedne strane vodili članovi Jugoslavenskog odbora, u kojem su bili predstavnici južnoslavenskih zemalja u sastavu tadašnje Austro-Ugarske te srpske vlade na čelu s Nikolom Pašićem s druge strane. Osnivači Jugoslavenskog odbora većinom su bili Hrvati, a najistaknutiji među njima Frano SupiloAnte Trumbić i slavni kipar Ivan Meštrović.

Austro-Ugarska se raspala kada je okončan Prvi svjetski rat, a nedugo potom, 1. decembra, u Beogradu je potpisano osnivanje Kraljevine SHS. Proglašenje nove države objavio je regent Aleksandar I Karađorđević, u ime svog oca kralja Petra I. Prethodno su potpisane Majska i Krfska deklaracija, koje su nudile različita rješenja jugoslavenskog pitanja, da bi na kraju prevladala ideja ujedinjenja.

Novonastala država bila je bez Ustava, a sva vlast bila je koncentrirana u rukama regenta Aleksandra i beogradskoga dvora. Nakon što je uveo potpunu diktaturu, kralj Aleksandar je 1929. godine promijenio naziv države u Kraljevina Jugoslavija, nametnuo je Ustav i potpuno centralizirao vlast u Beogradu.

Otpori ditaturi bili su snažni u skoro svim dijelovima kraljevine. Kralj Aleksandar Karađorđević ubijen je u atentatu u Marseilleu 1934. godine, no odnosi u kraljevini i politička situacija nisu se bitnije promijenili sve do izbijanja Drugog svjetskog rata. 

Kraljevina Jugoslavija službeno je postojala do 27. marta 1941. godine kada je, nakon njenog pristupanja fašističkom Trojnom paktu (Italija, Njemačka i Japan) 25. marta 1941. godine, vlast srušena u velikim demonstracijama. Nekoliko dana kasnije fašističke sile Osovine napale su Jugoslaviju i ubrzo je okupirale.

Položaj BiH u novoformiranoj kraljevini bio je nezavidan. Tokom Prvog svjetskog rata BiH nije imala značajnijeg političkog faktora koji bi se borio za povoljniji položaj. Zbog toga je BiH u Kraljevini SHS bila često diskriminisana pa čak i ponižavana u dominantnoj hegemonističkoj politici kraljevske dinastije Karađorđevića.

Kraljevina SHS tek je 1921. godine dobila tzv. Vidovdanski ustav koji je između ostalog sadržavao famozni "turski paragraf", koji je BiH garantirao da će ostati u postojećim granicama. Naravno, taj dio Ustava nije poštovan, pa su u godinama koje su uslijedile izvršene brojne podjele unutar kraljevine koje su dodatno oslabile BiH. 

BiH, odnosno određeni politički predstavnici, zalagali su se za autonoman status BiH u okviru Kraljevine, međutim to nikada nije ostvareno. Čak je 1939. godine posljednja vlada Kraljevine Jugoslavije koju su predvodili Dragiša Cvetković i Vladko Maček određene dijelove teritorije BiH pripojila Banovini Hrvatskoj, ali je početak Drugog svjetskog rata promijenio sve planove.

Kraljevina SHS a kasnije i Kraljevina Jugoslavija, pežorativni i metaforički naziva se "tamnicom naroada", što je rasprostranjeni izraz koji se koristi za višenacionalne države u kojima su većina nacija u podređenom položaju u odnosu na "vladajuću" naciju.

Komentari - Ukupno 0

NAPOMENA: Komentari odražavaju stavove njihovih autora, a ne nužno i stavove redakcije Slobodna Bosna. Molimo korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Redakcija zadržava pravo da obriše komentar bez najave i objašnjenja. Zbog velikog broja komentara redakcija nije dužna obrisati sve komentare koji krše pravila. Kao čitalac također prihvatate mogućnost da među komentarima mogu biti pronađeni sadržaji koji mogu biti u suprotnosti sa vašim vjerskim, moralnim i drugim načelima i uvjerenjima.

  1. Lista komentara
  2. Dodaj komentar

trenutak ...