ENVER ČOLAKOVIĆ: Pisac koji je posvađao političare i književnike

Nova osnovna škola koja se otvara u sarajevskom prigradskom naselju Hadžići najvjerovatnije neće nositi ime pisca ENVERA ČOLAKOVIĆA zbog njegovog angažmana kao kulturnog atašea NDH u Mađarskoj tokom Drugog svjetskog rata; i dok je Čolakovićeva „LEGENDA O ALI-PAŠI“ danas obavezna lektira u bosanskohercegovačkim školama, političari, ali i pisci sa ovih prostora, žestoko se spore oko njegove uloge u PAVELIĆEVOM režimu

  • Kultura

  • 23. Jul. 2015  23. Jul. 2015

Predloženi naziv osnovne škole u naselju Hadžići posvađao je zastupnike na sjednici Skupštine Kantona Sarajevo, koja je održana 21. jula. Naime, Općinsko vijeće Općine Hadžići uputilo je inicijativu za osnivanje škole koja bi se zvala po književniku Enveru Čolakoviću. I dok su skupštinski zastupnici složni u mišljenju da je zbog preopterećenosti postojeće Osnovne škole 6. mart osnivanje nove škole u Hadžićima opravdano, predstavnici opozicionih partija usprotivili su se prijedlogu da škola nosi ime po Enveru Čolakoviću zbog, kako su obrazložili, njegovog angažmana kao kulturnog atašea Nezavisne države Hrvatske (NDH) u Mađarskoj za vrijeme Drugog svjetskog rata.

NA POGREŠNOJ STRANI ISTORIJE

„Mi ne tvrdimo da je Čolaković činio zločine za koje bi bio lično krivično odgovoran. Ali, kada se imenuju javne institucije po nekim ljudima, onda treba birati ljude čije biografije mogu da prenesu neke pozitivne vrijednosti na nove generacije. Jednostavno, treba izbjegavati imenovanje ustanova po ljudima čije su biografije kontroverzne. Iz istih razloga bili smo protiv davanja naziva školama po Draži Mihailoviću i svima onima koji su se u Drugom svjetskom ratu našli na pogrešnoj strani historije i ljudskosti“, izjavio je Peđa Kojović, zastupnik Naše stranke u Skupštini KS.

Stav Naše stranke podržao je i Kantonalni odbor Demokratske fronte (DF) Željka Komšića.

“Poslanički klub DF-a smatra da je Enver Čolaković neprimjereno ime za buduću školu ako se uzme u obzir da je književnik Čolaković bio kulturni ataše Nezavisne države Hrvatske (NDH) od 1944. do kraja Drugog svjetskog rata. Ako se ime škole daje po osobi koja je doprinijela ovom gradu i državi, smatramo da su onda Čedomir Domuz, ratni heroj iz Hadžića, kao i mnogi drugi heroji ovog grada zaslužniji da njihovo ime nosi jedna obrazovna institucija i da kroz nju ostanu zapamćeni generacijama poslije“, saopćili su iz DF-a.

S druge strane, zastupnici SDA i Saveza za bolju budućnost tvrde da u davanju imena školi po Enveru Čolakoviću nema ništa sporno, s obzirom da ni komunisti nakon Drugog svjetskog rata protiv ovog pisca nisu vodili krivične procese (Čolaković je poslije rata nekoliko puta hapšen i ispitivan zbog svog angažmana u vrijeme NDH, ali nikada nije nizašto osuđen, op.a.).

Priča o Enveru Čolakoviću zapravo je veoma slična pričama o mnogim drugim književnim velikanima sa ovih prostora - poput, recimo, Ive Andrića, čija je uloga ambasadora u Berlinu 1939. godine i njegov odnos sa Hitlerom i vlastima nacističke Njemačke i danas predmet brojnih kontroverzi, ili Derviša Sušića, prešućenog od onih koji smatraju da je njegovo djelo Parergon, objavljeno 1980. godine, „udbaški pamflet“ koji u negativnom svjetlu prikazuje ulogu Islamske zajednice u Drugom svjetskom ratu. Sušić je, slično kao Čolaković, za života tvrdio da je neke stvari morao napraviti protiv svoje volje i pod političkim pritiskom vlasti - u Sušićevom slučaju komunističke, a u Čolakovićevom NDH - koja nije trpjela neposluh. No, uprkos tome što će se većina složiti da su ovi pisci zaslužni za neka od ponajboljih, antologijskih djela o Bosni i bosanskom narodu, mrlje iz svojih biografija nikada nisu uspjeli oprati.

U Bosni i Hercegovini postoje dvije škole koje nose ime Envera Čolakovića - u Brezi i mjestu Janjići kod Zenice. Članovi uprava tih škola nisu smatrali da je bilo šta sporno u tome da škole nose naziv po ovom piscu. Enver Čolaković rođen je u Budimpešti 27. maja 1913. godine, a umro je u Zagrebu, 18. avgusta 1976. godine. Školovao se u Budimpešti, Sarajevu i Beogradu, a u Zagrebu je 1959. diplomirao povijest. Budući da se rodio u Mađarskoj, do 1939. godine je pisao samo na mađarskom i njemačkom jeziku. Sve do svoje petnaeste godine, kako je jednom ispričao, nije znao ni riječi bosanskog ili hrvatskog. Majka mu je bila Mađarica, Ilona Mednyanszki, barunica koja se školovala na prestižnoj Sorboni, a otac Bosanac (Vejsil-beg Čolaković). Nakon udaje za Enverovog oca, Ilona je prihvatila islam i promijenila ime u Fatima. Oboje su poginuli u bombardovanju Sarajeva 1944. godine, a nakon njihove pogibije Enver seli u Zagreb, gdje je uglavnom i ostao sve do svoje smrti. Godine 1944. imenovan je atašeom za kulturu pri hrvatskom veleposlanstvu u Mađarskoj. Poslije sloma NDH, u Sarajevu ga je nova vlast uhapsila 1945. i odvela u Zagreb, ali je ubrzo pušten iz zatvora. Hapšenja su se ponavljala još nekoliko puta, no optužnica protiv Čolakovića po bilo kojem osnovu nikada nije podignuta.

Najpoznatije djelo Envera Čolakovića, Legenda o Ali-paši, objavljeno je 1944. godine. Zanimljivo je, međutim, da je Nagradu Matice hrvatske za ovaj roman Čolaković dobio godinu ranije, 1943. Zanimljiva je također, u kontekstu pomenutog protivljenja zastupnika opozicije iz skupštinskih klupa, činjenica da je Legenda o Ali-paši danas nezaobilazni dio lektire u bosanskohercegovačkim osnovnim i srednjim školama.

(Integralni tekst pročitajte u printanom izdanju Slobodne Bosne, od četvrtka, 23. jula)

trenutak ...