Izjava mitropolita Srpske pravoslavne crkve u Crnoj Gori Joanikija da je Pavle Đurišić bio "veliki junak nepobjedivog karaktera" izazvala je burne reakcije nevladinog sektora, opozicije i organizacija koje okupljaju Bošnjake, piše Radio Slobodna Evropa.

Pavle Đurišić predvodio je četničke jedinice odgovorne za masakr muslimana na sjeveru Crne Gore, Sandžaku i u istočnoj Bosni, tokom Drugog svjetskog rata. Odlikovan je Hitlerovim gvozdenim krstom. 

O Đurišiću kao junaku Joanikije je govorio 3. maja na liturgiji u selu Razboj kod Srpca, u bh. entitetu Republika Srpska.

Na kraju govora se “od sveg srca” zahvalio i potpredsjedniku Vlade Crne Gore Budimiru Aleksiću.

U Crnoj Gori, zemlji kandidatu za priključenje Evropskoj uniji, od avgusta 2020. na vlasti je koalicija partija bliska Srpskoj pravoslavnoj Crkvi.

Vlast čine članice bivšeg prosrpskog i proruskog Demokratskog fronta, Spajićev Pokret Evropa sad, Demokrate i stranke manjinskih naroda.

Na ovu izjavu niko iz vlasti nije reagovao, izuzev Bošnjačke stranke.

Za Joanikija Đurišića junak i oslobodilac

Joanikije je o Đurišiću kao “velikom junaku nepobjedivog karaktera” govorio na održavanju “pomena postradalima u Drugome svjetskom ratu od strane združenih neprijateljskih snaga”.

U govoru ga je opisao kao velikog junaka koji je pokušavao da zaštiti svoj srpski narod.

Izvještaj Pavla Đurišića o pokolju muslimanskog stanovništva iz 1943. (Public domain)

Desetak dana ranije, 22. aprila na crkvenom skupu u Doljanima nadomak Podgorice gdje je “obilježena osamdesetogodišnjica proboja jasenovačkih logoraša” Joanikije je pominjao Pavla Đurišića kao oslobodioca.

U prisustvu šefa crnogorske Skupštine Andrije Mandića i ambasadora Srbije Nebojše Rodića , Joanikije je Đurišića nazvao oslobodiocem :

“I onaj koga optužuju da je bio saradnik okupatora, iako je oslobodio Berane i cio severni kraj i zaštitio nejač srpsku od saradnika okupatora da ih ne pokolju, Pavle Đurišić, komandant četnički, komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini …”

Ko je bio Pavle Đurišić?

Đurišić (1909–1945) je bio vojni oficir i četnički komandant koji je sarađivao sa njemačkim i italijanskim nacistima tokom Drugog svjetskog rata.

Njegove četničke jedinice odgovorne za masakre nad muslimanskim civilima u Sandžaku i istočnoj Bosni, a njegova uloga potvrđena je brojnim dokumentima i izvještajima iz tog vremena.

U izvještaju Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini, od 13. februara 1943. Đurišić navodi: “akcija protiv Muslimana u Pivi i Gornjem Polimlju potpuno je uspela… uništeno je: kod Muslimana oko 1.200 boraca i do 8.000 ostalih žrtava, žena, starica i dece”.

U istom dokumentu Đurišić navodi da su sva muslimanska sela potpuno spaljena, a imovina je odnesena.

Etničko čišćenje muslimana sa sjevera Crne Gore počelo je novembra 1942. u Bukovici kod Pljevalja, potom u Sjenici, Peći i Kolašinu. Prema njegovom izvještaju, od 4. do 10. januara 1943. ubijeno je 400 muškaraca i 1000 žena i djece, a spaljena su 33 sela.

Za svoj rad Đurišić je bio odlikovan od strane nacista, odnosno Hitlera, ordenom Željeznog krsta. Odluka o odlikovanju za “vojničke vrline” je objavljena oktobra 1944., uz naznaku da je “odlikovan od firera”.

List Lovćen, oktobara 1944. godine, objavio je odluku o Hitlerovom odlikovanju za Pavla Đurišića (Public domain)

U aprilu 1945. uhvaćen je i ubijen u Jasenovcu, od strane, snaga koje su sa takođe sa fašistima sarađivale u Hrvatskoj.

Osude: Bošnjački savjet i reis

Ovakav narativ SPC naišao je na oštre osude dijela javnosti, uključujući građanske organizacije, političke subjekte i vjerske poglavare.

Reis Islamske zajednice u Crnoj Gori Rifat Fejzić reagovao je rekavši da “četnik Pavle Đurišić nije nikakav heroj niti čovjek, već obična kukavica i zločinac”.

Osvjedočeni kolaboracionista, nosilac visokih Hitlerovih odlikovanja, ratni zločinac, o čemu postoji ogromna istorijska građa i dokumentacija, ne može biti ni junak ni heroj, saopštili su iz Bošnjačkog vijeća

Savjet Muslimanskog naroda Crne Gore izrazio je duboku zabrinutost povodom izjave poglavara SPC-a Joanikija u kojoj se veliča Đurišić koji je odgovoran za masakre nad muslimanima.

Oni su ocijenili da veličanje njegovog lika, posebno od strane jednog crkvenog velikodostojnika, predstavlja moralno posrnuće.

“Crna Gora je građansko društvo svih njenih naroda, i svaki pokušaj istorijskog revizionizma koji veliča zločince i negira patnju drugih, direktan je napad na to zajedništvo“, ocjenjuju iz Savjeta.

NVO sektor: Revizionizam nije vjera

Nekoliko nevladinih organizacije, među kojima i Centar za građansko obrazovanje (CGO), i građanskih aktivistkinja oštro su osudili izjave mitropolita SPC Joanikija.

Ocjenjuju to pokušajem da se rehabilituju odgovorni za ratne zločine.

Uz to produbljuju podjele, vrijeđaju sjećanje na žrtve i opasan su pokušaj historijskog revizionizma u funkciji savremenih političkih i identitetskih manipulacija, navode u zajedničkom saopštenju.

Konstatuju da bi u civilizovanom društvu, crkveni velikodostojnici morali nositi odgovornost za izgovorenu riječ.

Pozvali su ih da se uzdrže od prekrajanja istorije zarad partikularnih ciljeva, da osude ratne zločine i počinioce, i da se zalažu za kulturu sjećanja koja poštuje činjenice i univerzalne vrijednosti humanosti.
Reagovale opozicione partije i jedna vladajuća

Poslanica vladajuće Bošnjačke stranke Kenana Strujić Harbić ukazala je da postupanje Đurišića predstavlja “udžbenički primjer zločina protiv čovječnosti”:

“Spiskovi žrtava pokazuju da su više od 50 odsto ubijenih u Pljevaljskom srezu bila djeca mlađa od 14 godina. Ubijana su iz naručja majki, živa spaljivana u kućama, klana na kućnom pragu – samo zato što su bila islamske vjere”.

Iz opozicione Demokratske partije socijalista su ocijenili da ovo nije prvi put da Joanikije koristi vjersku službu za iznošenje političkih i revizionističkih stavova.

Ocjenjuju da ovakvi stavovi vrijeđaju antifašističko nasljeđe Crne Gore i rehabilituju ideologije zasnovane na mržnji, zločinima i saradnji sa okupatorima.

I opozicioni pokret URA saopštio je da je veličanje Pavla Đurišića pokušaj revizije istorije i negacije antifašističke borbe.

Srpska pravoslavna crkva u Crnoj Gori promoviše četnički narativ, kroz promociju knjiga, romana o četnicima, postavljanje spomen-ploča poput one mitropolitu Joanikiju Lipovcu koji je otvoreno sarađivao s fašistima, organizovanjem parastosa…

Također, u nekim hramovima i manastirima SPC-a u Crnoj Gori mogu se naći ikone i murali koji prikazuju četničke vođe kao mučenike i svetitelje.

Milorad Vukojičić, poznat kao pop Maca i Slobodan Šiljak, sveštenici SPC iz Pljevalja koji su nakon rata osuđeni na smrt zbog ubistva na desetine civila, proglašeni su za svece 2005. godine.

Slični procesi revizije historije već godinama su prisutni u Srbiji, gdje su sudskim putem rehabilitovani Draža Mihailović i brojni drugi saradnici okupatora.

U Crnoj Gori Vlada i relevantne institucije uglavnom šute.