Novi sistem ulaska u Evropsku uniju, odnosno zemlje Schengena od 1. novembra počeo je da se primjenjuje po četiri sata prijepodne i poslijepodne na graničnim prelazima sa Hrvatskom. 

To, kako se navodi za građane Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore, Albanije, Sjeverne Makedonije, te Kosova može značiti duža zadržavanja na graničnim prelazima.

Naime, tokom vikenda je već zabilježeno višesatno zadržavanje na graničnim prelazima između Bosne i Hercegovine i Hrvatske. 

Primjena EES sistema na granicama Evropske unije počela je inače od oktobra. 

EES (Entry/Exit System) je novi elektronski sistem Evropske unije koji automatski bilježi ulaske i izlaske putnika iz zemalja EU i schengenskog prostora. Umesto pečatiranja pasoša, podaci se čuvaju digitalno – uključujući biometriju (fotografiju lica i otiske prstiju).

Pečatiranje i u prelaznom periodu

Sistem je počeo sa postepenom primjenom 12. oktobra 2025. godine, a potpuna implementacija očekuje se 10. aprila 2026.

EES se primjenjuje na državljane zemalja van EU i Schengena – uključujući putnike iz Srbije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine, Velike Britanije, SAD, Kanade i drugih zemalja.

Pravila ulaska ostaju ista kao i do sada. Razlika je samo u načinu evidencije – umesto pečata u pasošu koristi se elektronski zapis.

- U prelaznom periodu dok se sistem potpuno ne uvede, pasoši će se povremeno i dalje pečatirati, ali će EES postepeno zamijeniti tu praksu. EES sistem ne zahtijeva nikakvu prijavu unaprijed niti popunjavanje formulara. Evidentiranje se obavlja automatski na granici, bez online registracije. EES je potpuno besplatan – nema nikakvih taksi niti dodatnih troškova za putnike, pojašnjava se.

Sistem važi u 25 članica EU (osim Kipra i Irske) i u četiri zemlje Schengena van EU: Island, Lihtenštajn, Norveška i Švajcarska.

Od primjene EES sistema izuzeti su državljani EU, Islanda, Norveške, Lihtenštajna i Švajcarske, kao i lica sa važećom boravišnom dozvolom, članovi posada, diplomate i lica s posebnim privilegijama prelaska granice.

- Putnik prilikom prelaska granice skenira pasoš, unosi se biometrija (fotografija lica i otisci prstiju), a sistem automatski beleži datum i mjesto ulaska ili izlaska. Ti podaci se čuvaju tri godine. Biometrijski podaci se uzimaju samo prilikom prvog evidentiranja. Tokom narednih putovanja sistem koristi već postojeće podatke, što ubrzava proceduru. U početnim mjesecima primene moguće su sporije procedure i duže zadržavanje na prelazima, zbog uvođenja biometrijskih provera. Očekuje se da se situacija stabilizuje kako se sistem uhodava, pojašnjava se.

Funkcionisanje sistema

Sistem funkcioniše na svim vrstama ulaska u schengenske zemlje – kopnenim, vazdušnim i pomorskim granicama, uključujući aerodrome i luke.

EES automatski bilježi trajanje svakog boravka. Ako putnik prekorači 90 dana u okviru 180 dana, sistem to registruje i može doći do zabrane ponovnog ulaska u EU.

- Biometrijski podaci (fotografija i otisci prstiju) čuvaju se tri godine. Nakon isteka tog perioda, brišu se iz sistema, osim ako putnik ponovo ne uđe u EU. U pojedinim zemljama su postavljeni automati koji omogućavaju da dio podataka unesete sami i generišete QR kod koji pokazujete na granici. Cilj je smanjenje gužvi i ubrzanje kontrole. Djeci mlađoj od 12 godina ne uzimaju se otisci prstiju, ali im se evidentira fotografija lica. EES se primjenjuje i na putnike koji samo prolaze kroz zemlje Schengena bez zadržavanja, ako fizički prelaze spoljnu granicu EU, navodi se.

EES sistem predstavlja korak ka digitalizaciji putovanja u Evropskoj uniji. Za većinu putnika promjene će biti gotovo neprimjetne, a nakon početnog perioda očekuje se da prelazak granice postane brži i efikasniji nego ranije.

Nakon što EES bude u potpunosti uveden, slijedi primjena ETIAS sistema – elektronske prijave putovanja u EU koja će se obavljati online i naplaćivati 20 eura po osobi.

(A.T.)