Evropske države na istočnom krilu NATO-a, koje se graniče s Rusijom i njenom saveznicom Bjelorusijom, pozvale su u utorak Evropsku uniju (EU) da preuzme veću i proaktivniju ulogu u jačanju evropske odbrane i sigurnosti. Lideri ovih zemalja naglasili su da odbrana regiona mora biti prioritet kako bi se uspješno oduprli dugoročnoj prijetnji koja dolazi iz Rusije.

Ovaj zahtjev za jačim angažmanom EU dolazi uoči samita šefova država i vlada 27 država članica u Bruxellesu, na kojem je budućnost ključnih odbrambenih projekata pod znakom pitanja zbog otpora Njemačke, Francuske i Italije, izvijestila je novinska agencija Reuters.

Istočno krilo traži prioritet u odbrambenim projektima

Lideri zemalja "istočnog krila" – Finske, Švedske, Estonije, Litvanije, Latvije, Poljske, Rumunije i Bugarske – poručili su na sastanku u Helsinkiju da ne smije doći do odlaganja u usvajanju glavnih odbrambenih planova EU.

Premijer Finske, Petteri Orpo, bio je jasan u svom zahtjevu za prioritet:

"Istočne pogranične regije moraju imati ključnu ulogu u odbrambenim projektima EU. Naš zadatak je da obezbijedimo da to pitanje ostane visoko na dnevnom redu i da bude shvaćeno na nivou EU."

Orpo je podsjetio da su članice EU već usvojile "Bijelu knjigu o evropskoj odbrani" i dogovorile se o planu za njeno unaprjeđenje, te polazi od pretpostavke da su glavni projekti odobreni.

"Sljedeće pitanje je, dakle, kako će oni biti rangirani po prioritetu unutar EU, na primjer pri dodjeli finansijskih sredstava," dodao je Orpo.

Evropski parlament otvara put jačem naoružavanju

Dok su lideri istočnog krila iznosili zahtjeve, Evropski parlament je već napravio značajan korak. Podržao je mjeru koja ima za cilj jačanje evropske odbrambene industrije i olakšavanje izgradnje infrastrukture dvostruke namjene prilagođavanjem postojećih programa EU.

Mjeru je podržalo 519 zastupnika Evropskog parlamenta, uz 119 glasova "protiv". Odluka će omogućiti promjenu pravila postojećih programa EU, kao što su Digitalna Evropa, Horizont ili Finansijski program za povezivanje Evrope, kako bi bili dostupni i za odbrambene i za projekte dvostruke namjene.

Rihard Kolss, letonski konzervativac, naglasio je da odbrana više nije tabu za evropske fondove:

"Odbrana više nije tabu za evropske fondove, a ova uredba odražava tu promjenu."

Nova mjera omogućava državama članicama da "izdvajanje sredstava za odbranu bez povećanja budžeta" i postavlja presedan za to kako bi EU trebala pristupiti jačanju svoje odbrambene industrije. Primjerice, neiskorištena sredstva mogu se preusmjeriti u alokacije za odbranu i infrastrukturu dvostruke namjene, a program Horizont se otvara za civilne projekte s potencijalnom vojnom upotrebom.

Osim toga, nova mjera čini Ukrajinu dijelom Evropskog odbrambenog fonda, a projekti vojne mobilnosti dodaju se Finansijskom okviru za povezivanje Evrope (CEF).

"EU konačno prilagođava svoje alate današnjim sigurnosnim okolnostima. Ne radi se o novim budžetima, već o korišćenju postojećih programa na pametniji način," zaključio je Kolss, dodajući da su alati sada na mjestu, te da isporuka mora uslijediti.