Jedna od najluksuznijih i najmističnijih nekretnina bivše Jugoslavije u Sjedinjenim Američkim Državama – zgrada nekadašnje ambasade SFRJ u New Yorku, poznata kao „Titova vila“ – bila je predmet interesovanja ozloglašenog finansijera Jeffreyja Epsteina.

Na to su ukazali dokumenti koje je početkom 2026. godine objavilo Ministarstvo pravde SAD-a, u okviru višemilionske arhive vezane za Epsteinove poslovne aktivnosti i kontakte.

Iz prepiske iz decembra 2018. godine proizlazilo je da je Epstein razmatrao kupovinu impozantne zgrade na adresi 854 Peta avenija, koja je decenijama služila kao rezidencija i diplomatska misija Jugoslavije, a potom i Srbije.

Među dokumentima se nalazio e-mail sa 26 fotografija vile, kao i isječak iz New York Posta sa naslovom: „Za 50 miliona dolara možete postati vlasnik posljednje vile iz zlatnog doba Manhattana“.

Foto: Douglas Elliman/Scott Wintrow/Gamut Photo

Požar kao „prilika za kupovinu“

Epstein je 10. decembra 2018. godine dobio e-mail od finansijskog savjetnika Davida Mitchella, u kojem je obaviješten da je u zgradi izbio požar i da bi to moglo dovesti do pada cijene. „Možda je sada pravi trenutak da se pošalje ponuda“, naveo je Mitchell u poruci, koja je kasnije objavljena u dokumentima američkog pravosuđa (Ministarstvo pravde SAD).

U SMS prepisci koja je uslijedila, Epstein je sagovornicima proslijedio link New York Posta o požaru, uz komentar da bi cijena „sada mogla biti znatno realnija“. Uprkos interesovanju i razmjeni poruka, finansijer na kraju nije kupio vilu.

„Pet vlada mora da se složi“

Dokumenti su otkrili i da je Epstein pokušavao da razumije složenu političko-pravnu pozadinu ove nekretnine. U SMS poruci poslatoj 25. oktobra 2017. godine tadašnjem visokom predstavniku u BiH Miroslavu Lajčáku, Epstein je napisao da mu je rečeno kako je vila na prodaju, ali da je za to potrebna saglasnost svih država nasljednica bivše Jugoslavije.

„Rekli su mi da se svih pet vlada mora složiti, srbijanska i ostale. Zanimljivo“, napisao je Epstein. Lajčák mu je odgovorio da se takav dogovor neće lako postići, jer se države nasljednice o podjeli imovine spore još od 2001. godine, dodajući da „poznaje regiju u dušu“.

Foto: Douglas Elliman/Scott Wintrow/Gamut Photo

Arhitektonski biser sa historijom Hladnog rata

„Titova vila“ bila je jedan od arhitektonskih dragulja Manhattana. Zgrada na adresi 854 Peta avenija bila je palata širine oko 10 metara, projektovana 1903. godine od strane arhitekata Warrena i Wetmorea, poznatih i po izgradnji stanice Grand Central. Godine 1969. proglašena je pojedinačnim spomenikom kulture grada New Yorka, zbog „impresivne čistoće stila izvedene sa izuzetnom finoćom i autoritetom“.

Rezidencija je bila izgrađena u Beaux-Arts stilu, sa 32 prostrane sobe i 12 kupatila, raspoređenih na devet nivoa, direktno preko puta Central Parka. Deset prostorija imalo je pogled na park, sa panoramama Miditowna i zapadne strane Manhattana.

Unutrašnjost je do trenutka prodaje u velikoj mjeri zadržala originalne detalje: dvije francuske tapiserije iz 18. vijeka iznad velikog spiralnog stepeništa, 17 kamina, rukom rezbarene balustrade od rijetkog italijanskog mermera, pozlatom ukrašenu boazeriju, ručno oslikane plafone u duhu stare Evrope, kao i drvene obloge preuzete iz antiknog francuskog dvorca. Zgrada je imala i dva lifta, kao i bogato ukrašen svjetlarnik iznad glavne dvorane visoke oko 10 metara.

Od Vanderbilta do Pokreta nesvrstanih

Kuća je prvobitno bila sagrađena za R. Livingstona Beeckmana, koji je kasnije postao guverner Rhode Islanda, da bi je potom prodao Georgeu Grantu. Sljedeći vlasnici bili su Henry White i njegova supruga Emily Thorne Vanderbilt Sloane White, unuka čuvenog industrijalca Corneliusa Vanderbilta.

Zgradu je 1946. godine kupila Jugoslavija za potrebe stalne misije pri Ujedinjenim nacijama. Upravo u jednoj od glavnih prostorija palate, 1961. godine, Josip Broz Tito je zajedno sa predsjednicima Egipta, Gane, Indije i Indonezije učestvovao u izradi plana za osnivanje Pokreta nesvrstanih, koji je tokom Hladnog rata prerastao u savez gotovo trećine država svijeta, pisao je New York Post.

Prodaja poslije decenija sporova

Nakon raspada Jugoslavije tokom ratova devedesetih godina, nekretninu su „naslijedile“ vlade pet država sukcesora. Na osnovu sporazuma pod okriljem Ujedinjenih nacija, potpisanog početkom 2000-ih, vila se prvi put pojavila na tržištu 2017. godine, ali dvije početne ponude nisu prihvaćene zbog složenih pregovora i proceduralnih prepreka među suvlasnicima.

U decembru 2018. godine, električni požar je zamalo uništio rezidenciju, nakon čega je povučena sa tržišta. Tokom pandemije kovida i narednih godina objekat nije bio dostupan za razgledanje.

Konačna ponuda sadašnjeg kupca podnesena je bez prethodnog obilaska 2021. godine. Ugovor je potpisan gotovo devet mjeseci kasnije, a proces zatvaranja posla, sproveden u tri faze, okončan je 27. septembra.

„Prodaja zgrade na adresi 854 Peta avenija, prvi put poslije više od 75 godina, otvorila je novo poglavlje u slavnoj historiji ove nekretnine… Novi vlasnik ovog trofejnog zdanja upravo je kupio značajan dio historije New Yorka“, izjavio je Tristan Harper, agent koji je posredovao u prodaji.

Vila je konačno prodata 2022. godine za 50 miliona dolara. Na osnovu Aneksa B Sporazuma o sukcesiji imovine bivše SFRJ, Srbiji je pripalo nešto manje od 40 posto iznosa, dok je ostatak podijeljen među ostalim državama nasljednicama (Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Slovenija i Sjeverna Makedonija).

Izvor: Nova.rs