Piše: Oleksandr Levčenko

Moskva je oduvijek u svojoj propagandi željela da objasni zašto bi stalno trebalo da otima strane teritorije i države. „Treći Rim“ je vjerski i politički koncept koji je u 16. vijeku formulisao monah Filofej Pskovski, prema kojem je Moskva navodno nasljednica Rimskog carstva i Vizantije. Doktrina tvrdi da je Moskva posljednji, pravi centar pravoslavnog svijeta i da „ne bi trebalo da bude četvrtog“. Navodno je Prvi Rim pao, Drugi Rim (Konstantinopolj) je pao zbog izdaje pravoslavlja, a Moskva je postala Treći Rim – centar prave vjere. Ideja je korišćena za potkrepljivanje pretenzija Moskovske države na ulogu branitelja cjelokupnog pravoslavlja i za opravdanje carske ekspanzije. Iako je koncept nastao u 16. vijeku, vjekovima je aktivno korišćen za oblikovanje ruske imperijalne ideologije i ideje o „ruskom svijetu“ kao komponenti ruske fašističke ideologije rusizma. Putinovo okruženje ga je shvatilo kao oružje za sprovođenje ekspanzionističke politike protiv drugih država, prije svega pravoslavnih.

Koliko su ove tvrdnje neosnovane svjedoče brojne istorijske činjenice. Podsjetimo se da je Moskvu, kao mali grad, 1147. godine osnovao knez Jurij Dolgoruki, koji je rođen u Kijevu i bio sin velikog kneza kijevskog Vladimira Monomaha. Poređenja radi, Kijev kao centralni grad na spoju dva najveća saveza slovenskih plemena, Anta i Sklavina, pominje se još 482. godine. Kijev je osnovan na viševjekovnim slovenskim teritorijama. Kijev nije samo najstariji, već i najveći grad u slovenskom svijetu. Mora se imati na umu da su Moskva i Sankt Peterburg osnovani na istorijskim ugro-finskim teritorijama. Kijev je bio drugi najveći grad u Evropi u 11. i 12. vijeku i centar najveće evropske države tog vremena – Kijevske Rusi (Kijevska Rusija je apsolutno netačan prevod), koju su Mongoli i Tatari uništili 1240. godine.

Moskva je osnovana na teritoriji na kojoj je milenijumima živjelo neslovensko stanovništvo. Nalazila se na granici ugro-finskog plemena Merja i baltičkog plemena Goljad. Direktni potomci Balta su savremeni Litvanci i Latvijci. U finsko-ugarske narode spadaju Finci, Mađari, Estonci i veliki broj naroda savremenog evropskog dijela Rusije i Sibira. Sloveni su na teritoriju savremenog evropskog dijela Rusije došli tek sredinom 8. vijeka sa teritorije istočne i sjeverne Poljske i nijesu došli u velikom broju u poređenju s ogromnim prostorima na kojima su se naselili. Poređenja radi, Sloveni su na teritoriju savremene Češke i Slovačke došli sa teritorije Ukrajine (plemena Sklava) krajem 5. vijeka. Sloveni su na teritoriju Balkanskog poluostrva došli u 6. vijeku, takođe sa teritorije Ukrajine. To su bila brojna plemena Anta i Sklava. Podsjetimo se da je pradomovina svih savremenih Slovena teritorija savremene centralne, sjeverne i zapadne Ukrajine, kao i istočne, centralne i sjeverne Poljske. Stoga je reći da su savremeni Rusi „najveća slovenska braća“, kako su to često voljeli da govore u Moskvi ili Sankt Peterburgu, apsolutno netačno. Savremeni Rusi imaju snažne etničke slojeve ugro-finskih naroda, djelimično baltičkih i mnogo tatarskih naroda, a najviše slovenskog porijekla imaju od Poljaka. To su jednostavne istorijske činjenice koje se u Rusiji ne vole pominjati.

Naziv Moskva je hidronim, odnosno grad je dobio ime po rijeci Moskvi na čijim se obalama nalazi. U početku se zvao Kučkovo. To selo je bilo u vlasništvu bogataša po imenu Kučka. Kasnije je dobilo novi naziv Moskva, što u ugro-finskom jeziku Merja može značiti „mutna voda“, dok na baltičkom jeziku Goljada može značiti „vlažno mjesto“.

Nakon poraza Kijevske Rusi 1240. godine, osnovana je tatarska država Zlatna Horda sa centrom u gradu Saraju na srednjem toku rijeke Volge. Zlatna Horda je bila dio velike države sinova Džingis-kana, koja se prostirala od Tihog okeana do Poljske i do ušća rijeke Dunav. U njen sastav bile su uključene sve teritorije bivše Kijevske Rusi.

Postavlja se pitanje kako je trećerazredni grad Moskva postao glavni centar države koja je po površini najveća na svijetu. Može se s pouzdanjem tvrditi da prije uništenja Kijevske Rusi Moskva nije igrala nikakvu ulogu. Prvi put je Moskva postala centar veoma male kneževine istog imena 1263. godine. Njen knez bio je Danilo, sin Aleksandra Nevskog. Aleksandar Nevski je legendarna ličnost u ruskoj istoriji. Kaže se da je 1240. godine pobijedio odred Šveđana na Čudskom jezeru i porazio vojsku Teutonskog reda 1242. godine na rijeci Nevi. U blizini Čudskog jezera živjelo je ugro-finsko pleme Čud, blizu grada Pskova, a na rijeci Nevi ugro-finsko pleme Ižora, blizu današnjeg Sankt Peterburga.

Dolaskom Mongola i Tatara, Aleksandar Nevski je shvatio da je bolje ne boriti se protiv njih, već sarađivati i biti pouzdan pomoćnik u upravljanju osvojenim teritorijama. Postao je saradnik, a njegovi sinovi i unuci su se takođe držali politike saradnje sa Zlatnom Hordom. Stoga se uspon Moskovske kneževine isključivo povezuje sa sporazumima moskovskih kneževa i tatarskih kanova o ispunjavanju svih njihovih zahtjeva. Poznato je da su moskovski kneževi podmićivali kanove Zlatne Horde bogatim poklonima kako bi dobili pravo na ubiranje poreza od svih okupiranih kneževina bivše Kijevske Rusi. Moskovski kneževi su pomagali okupatorima da unište sve kneževe bivše Kijevske Rusi koji su pružali otpor Mongolima i Tatarima, a te teritorije su im oduzimane i davane kao nagrada za lojalnost. Odnosno, Moskva je bila izdajnik ideje Rusi. Tada je u Moskvi smišljen termin „sakupljanje teritorija u jednu državu“. U stvarnosti, izdajnici su otimali teritorije od patriota.

Od 1363. godine teritorije savremene Ukrajine bile su osvojene od strane trupa Velikog kneževstva Litvanije. Ukrajinske zemlje su nastavile svoj razvoj odvojeno od teritorija savremene Rusije, koje su ostale pod Zlatnom Hordom. U međuvremenu su se moskovski kneževi bogatili ubiranjem poreza umjesto Tatara. U Moskvi su mnoge zgrade počele da se grade od kamena, koji je bio znatno skuplji od drveta. Kamene kuće su rijetko gorjele, za razliku od drvenih, zbog čega je Moskva vremenom nazvana gradom od bijelog kamena. Moskovska kneževina je svoja prva teritorijalna osvajanja izvršila 1301. godine, otimajući male teritorije od Rjazanske kneževine. Nakon 200 godina stalnih osvajanja, Moskovska kneževina se povećala desetine puta, sve na štetu svojih susjeda. Stoga i danas susjedne države Rusije moraju biti posebno oprezne. Napad iz Moskve je uvijek moguć, podmukao i neočekivan.

Moskva je, sa akumuliranim novcem, uspjela da podmiti i privuče u sebe rezidenciju kijevskog mitropolita. Zatim je, nakon nekog vremena, Kijevsku pravoslavnu mitropoliju preimenovala u Moskovsku. To se desilo 1448. godine. Međutim, ne treba zaboraviti da su, čim je kijevski mitropolit napustio Kijev, prvo odlaskom u Vladimir Suzdal 1299. godine, a kasnije u Moskvu, privučen novcem i mirom od tatarskih napada, vjernici Kijeva odmah izabrali novog mitropolita. Kijevljani su se dugo borili protiv tatarskog jarma, pa su napadi trupa Zlatne Horde bili stalni, za razliku od Vladimira Suzdala i Moskve, gdje su vladali sinovi Aleksandra Nevskog, kolaboracionisti.

Godine 1589. Moskovska država je prevarom pozvala carigradskog patrijarha Jeremiju II da je posjeti i prisilila ga da silom posveti svog zasebnog moskovskog patrijarha. Jeremija II to nije želio da učini, ali je stavljen u kućni pritvor i, nakon skoro godinu dana zatočeništva, pristao je da dodijeli čin patrijarha moskovskom mitropolitu Jovu.

Prije toga se veliki knez moskovski Ivan IV Grozni proglasio carem 1547. godine. Pod Ivanom Groznim Moskva je započela osvajanja teritorija Zlatne Horde, koja se raspadala zbog unutrašnjih sukoba na više kanata. Ivan Grozni je prvo osvojio Kazanski i Astrahanski kanat. Kasnije su i ostali djelovi Zlatne Horde pali pod vlast Moskve. Od tog vremena većina tatarskog stanovništva je počela sebe da naziva Rusima. Zbog toga savremeni Rusi imaju slovenske korijene uglavnom od Poljaka, mnogo su preuzeli od ugro-finskih naroda kao lokalnog stanovništva i od brojnih turkijskih naroda osvojene Zlatne Horde, koji su većinom rusifikovani. Osvajanja su pratili brojni krvavi masakri civilnog stanovništva. Kada su moskovske trupe zauzele Kazanj, svjedoci navode da je cijela rijeka Volga pocrvenjela od krvi ubijenih nenaoružanih civila. Zbog toga su stanovnici moskovske države počeli da se nazivaju kacapi, što na turskom znači mesari.

Godine 1571. trupe Krimskog kanata zauzele su Moskvu i spalile je. Krimski kanat je u početku pomagao Moskovskoj državi u borbi protiv Zlatne Horde, jer je i sam želio potpunu nezavisnost. Međutim, kada su moskovske trupe počele da masakriraju tursko-muslimansko stanovništvo, krimski kan je odlučio da interveniše. Ivan Grozni je, da bi umirio krimskog kana, odustao od titule cara, obećao povraćaj nezavisnosti Kazanskom i Astrahanskom kanatu i podijelio Moskovsku državu na dva dijela koja su formalno bila nezavisna (Opričnina i Zemstvo). To je značilo da je Moskovsko carstvo prestalo da postoji, o čemu se u ruskoj istoriji gotovo ništa ne pominje. Moskva je plaćala danak Krimskom kanatu sve do 1700. godine.

Najviše zločina u moskovskoj vojsci tokom bitaka činile su jedinice tadašnjeg Vagnera. Kremlj je aktivno koristio vojne jedinice sastavljene od ljudi koji su na slobodi činili ubistva, a da bi izbjegli suđenje, bježali su u paravojne formacije koje su pomagale moskovskoj vojsci. U to vrijeme tim ubicama nije bilo suđeno ako su ratovali za interese Moskve. Vagnerovci tog doba nazivani su „željni ljudi“. Na primjer, tokom bitaka na teritoriji savremene Latvije, gdje se sredinom 16. vijeka nalazila država Livonski red, „željni ljudi“ su prvo silovali lokalne žene, zatim ih ubijali, a potom mrtva tijela vješali o drveće. Iako je srednji vijek poznavao mnoge krvave zločine, o ovakvima se u ovom dijelu Evrope govorilo sa posebnim strahom.

Slične zločine su „željni ljudi“ i moskovska vojska činili tokom mnogih vjekova pri osvajanju narednih teritorija. Treba razumjeti da su, kada su sovjetske trupe Prvog, Drugog i Trećeg bjeloruskog fronta, čiju je većinu činilo etničko rusko stanovništvo, ušle u Njemačku 1945. godine, silovale oko dva miliona njemačkih žena i djevojčica. Prvi ukrajinski front se takođe nalazio u Njemačkoj, ali je tamo bilo veoma malo takvih slučajeva, jer su većinu boraca činili Ukrajinci. Treba podsjetiti da je i u drugoj polovini 19. vijeka, kada je ruska vojska došla na Balkan, većinu običnih vojnika činilo ukrajinsko stanovništvo, dok su generali i oficiri uglavnom bili Rusi. Treći ukrajinski front, koji je 20. oktobra 1944. godine oslobodio Beograd zajedno sa jedinicama jugoslovenskih partizana pod vođstvom Tita, takođe je imao većinu ukrajinskog sastava. Svi su bili iz južnog dijela Ukrajine – iz oblasti Odese, Hersona, Nikolajeva, Zaporožja i Mariupolja. Ovi gradovi su teško stradali tokom stalnih ruskih granatiranja u ratu koji je Moskva pokrenula 2022. godine. Tokom ruske opsade Mariupolja poginulo je oko 80.000 civila, što je deset Srebrenica odjednom. Rusija ne dozvoljava nijednoj međunarodnoj organizaciji da tamo sprovede dokumentarno istraživanje. Ogromni gubici stanovništva objašnjavaju se činjenicom da su Rusi krajem zime odsjekli grad od 700.000 stanovnika od grijanja, struje i vode. Ljudi su masovno umirali zbog nedostatka toplote, vode i hrane. Hiljade žena sa malom djecom skrivale su se od granata u Dramskom pozorištu u Mariupolju. Oko pozorišta je ciglama bila ispisana velika riječ „Djeca“, ali to nije spriječilo ruske pilote da izvrše bombardovanje. U jednom trenutku poginulo je oko 1.000 ljudi, od kojih polovina mala djeca. Tokom okupacije grada Moskva je obnovila to pozorište i na Novu godinu 2026. godine u njemu organizovala diskoteku – na kostima mrtve djece.

Danas je plan Kremlja da Kijev pretvori u drugi Mariupolj. Moskva konstantno uništava termoelektrane i generatore električne energije u glavnom gradu Ukrajine balističkim i krstarećim raketama, kao i jurišnim dronovima. Mnogo je dana kada grad od tri miliona stanovnika ostaje bez grijanja, struje i vode, a neka naselja su bez njih sedmicama, na temperaturama od –15, pa i –25 stepeni. Ovo je još jedan ratni zločin za koji će rukovodstvo Kremlja biti suđeno pred međunarodnim sudom.

Posljednji put su ukrajinske trupe, zajedno sa Poljacima, zauzele Moskvu 1618. godine. To su bili Kozaci predvođeni hetmanom Sahajdačnim. Moskva je tada platila veliku otkupninu i odrekla se značajnih teritorija da bi dobila mir. Prošlo je više od 400 godina i stanovništvo Moskve se više ne sjeća kako izgleda biti pod okupacijom. Danas su Rusi okupirali dio teritorije Ukrajine i točak istorije može napraviti još jedan krug. Nikada se ne zna kuda to može odvesti. Ne može se ponižavati narod koji je predak većine Slovena. Putin, čiji su roditelji rođeni u Tverskoj oblasti, gdje je istorijski živjelo ugro-finsko pleme Merja, i koji je i sam iz Sankt Peterburga, gdje je milenijumima živjelo ugro-finsko pleme Ižora, to bi trebalo da shvati, kao i moskovski patrijarh Kiril, koji se izjašnjava kao pripadnik ugro-finskog naroda Jerzja. Na početku rata Kiril je Ukrajince nazvao antihristima jer su počeli da pružaju otpor ruskoj agresiji. Potpukovnik KGB-a Putin, zajedno sa pukovnikom KGB-a Kirilom, pokušava da pokori ukrajinski narod koristeći metode KGB-a, ali to ne ide i neće uspjeti.

Danas istorijski slovenski Kijev nastavlja borbu protiv agresije istorijski ugro-finske Moskve.