Piše: Nermin Tursić

Prvi mart nije samo datum u kalendaru. On predstavlja izraz demokratske volje građana i pravni temelj državnosti Bosna i Hercegovina. Upravo zbog toga se svake godine iznova otvara prostor za političke polemike o njegovom značenju, iako su historijske činjenice i pravni temelji ovog datuma jasno utvrđeni.

Naime, u javnom prostoru entiteta Republika Srpska na ovaj dan se ističe tragičan događaj koji se desio 1. marta 1992. godine u Sarajevu, ubistvo srpskog svata.

Tim povodom je Vlada Republike Srpske na telefonskoj sjednici proglasila 1. mart danom žalosti. U obrazloženju odluke se spominje ubistvo srpskog svata u Sarajevu, događaj koji se u političkom narativu tog entiteta često tumači kao simbolični početak rata. Također i Milorad Dodik je javno podržao ovaj stav, pokušavajući osporiti obilježavanje 1. marta kao Dana nezavisnosti.

Neosporna je činjenica da svako ubistvo predstavlja tragičan događaj i da zaslužuje pijetet. Međutim, jednako je i činjenica da se tog dana odvijao jedan od najvažnijih demokratskih procesa u modernoj historiji države Bosne i Hercegovine.

Naime, dana 29. februara i 1. marta 1992. godine održan je referendum na kojem su se BH građani izjasnili o suverenosti i nezavisnosti Bosne i Hercegovine.

Na referendumsko pitanje koje je glasilo: „Da li ste za suverenu i nezavisnu državu Bosnu i Hercegovinu, državu ravnopravnih građana i naroda koji u njoj žive“, od 64 % izašlih građana njih 99 % je potvrdno odgovorilo.

Na taj način je izražena demokratska volja građana da Bosna i Hercegovina nastavi svoj politički i pravni put kao samostalna i nezavisna država. Upravo je takva odluka otvorila put njenom međunarodnom priznanju i punom međunarodnopravnom subjektivitetu u sistemu međunarodnih odnosa.

Na temelju takve, demokratski izražene volje građana, Skupština Republike Bosne i Hercegovine donijela je Zakon o proglašenju 1. marta Danom nezavisnosti Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list Republike Bosne i Hercegovine“, br. 9/95). Tim zakonom prvi mart je utvrđen kao državni praznik kojim se obilježava odluka građana da Bosna i Hercegovina bude suverena i nezavisna država.

Nakon potpisivanja Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini 1995. godine, i stupanja na snagu Ustava Bosne i Hercegovine, uspostavljen je princip pravnog kontinuiteta države. Prema prelaznim odredbama Ustava Bosne i Hercegovine, svi zakoni i pravni propisi koji su bili na snazi na Republike Bosne i Hercegovine, odnosno, teritoriji države nastavljaju važiti ukoliko nisu u suprotnosti sa Ustavom, sve dok ih nadležni organi vlasti ne izmijene ili ne stave van snage u redovnoj parlamentarnoj proceduri.

Upravo taj ustavni princip kontinuiteta pravnog poretka potvrđuje da i zakoni koje je donijela Skupština Republike Bosne i Hercegovine ostaju dio pravnog sistema države sve dok se ne  izmijenjene ili ukinu na ustavan način. Među tim zakonima nalazi se i zakon kojim je 1. mart proglašen „Danom nezavisnosti Bosne i Hercegovine“.

Zbog toga je važno naglasiti da pitanje obilježavanja 1. marta nije pitanje političkog tumačenja ili dnevnopolitičkog stava, nego pitanje ustavno-pravnog kontinuiteta države Bosne i Hercegovine. Državni praznici, kao i svaki drugi zakon, mogu se mijenjati isključivo kroz institucionalne procedure i u skladu sa ustavnim okvirom države, a ne političkim izjavama ili pokušajima reinterpretacije historijskih činjenica.

Zato, prvi mart ostaje datum koji simbolizira političku zrelost i demokratsku odluku građana Bosne i Hercegovine da žive u slobodnoj i suverenoj državi. To je dan kada je referendumski potvrđena ideja suživota i mulietničnosti Bosne i Hercegovine kao zajedničkog doma svih njenih građana i naroda.

Istovremeno, taj datum nosi i snažnu simboliku i odgovornosti. Naime, nezavisnost nije samo historijski trenutak, ona je trajna obaveza generacija koje dolaze. Obaveza da se gradi demokratsko društvo zasnovano na slobodi i jednakopravnosti svakog pojedinca, odnosno građanina kao subjekta prava i nosioca suvereniteta, jačanju demokrtaskih institucija, zaštiti ustavnog poredaka i očuvanju mira kao najveće vrijednost savremene države Bosne i Hercegovine.

Tim tumačenjem, obilježavajući „Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine“ ne predstavlja samo podsjećanje na prošlost nego i pogled u budućnost. To je podsjetnik da je država snažna onoliko koliko su snažni njeni građani, koliko imaju povjerenje u institucije i koliko su spremni da čuvaju vrijednosti slobode, ravnopravnosti i zajedništva.

Zbog toga je prvi mart jedan od najvažnijih datuma u savremenoj historiji države Bosne i Hercegovine. To je datum koji potvrđuje njen demokratski izbor, njen međunarodni subjektivitet i njen ustavno-pravni kontinuitet, pa smim time ne ovisi o ličnom mišljenju ili političkim stavovima.

Jednostavno je utemeljen na historijskom događaju koji je potvrđen demokratskom voljom građana, propisanoj zakonskoj osnovi i ustavno-pravnom kontinuitetu države.

Ukoliko se poštuje „Dejtonski mirovni sporazum“, koji je odredio postojanje entiteta, vlasti bi morale poštivati i sve druge njegove odredbe. I zato, koliko god ga osporavali, „Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine“ je zakonski praznik svih njenih građana, pa tako i članova Vlade entiteta Republike Srpske, kao i samog Milorada Dodika.

Da nam bude sretan „Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine“.