Piše: Oleksandr Levčenko

Ukrajina osigurava Rumuniji stvaranje savremenog klastera proizvodnje bespilotnih letjelica u odbrambeno-industrijskom kompleksu (OIK). U Rumuniji se pokreće zajednička ukrajinsko-rumunska proizvodnja BPLA uz finansiranje od 200 miliona eura u okviru odbrambenog programa EU SAFE.

Formira se novi segment odbrambene kooperacije u regionu i novi klaster u rumunskom OIK-u. Radi se ne samo o nabavci tehnike, već o lokalizaciji proizvodnje u Rumuniji uz učešće ukrajinskih kompanija koje već imaju provjerena rješenja na bojnom polju. Ukrajina djeluje kao nosilac praktičnog iskustva savremenog rata s visokotehnološkim i brojčano nadmoćnim protivnikom, posebno u sferi dronova, što je čini vrijednim tehnološkim partnerom za Evropu.

Za Bukurešt to znači brzo jačanje odbrambenih kapaciteta bez dugog ciklusa razvoja vlastitih sistema. Pokretanje proizvodnje dronova u Rumuniji pokazuje promjenu uloge Ukrajine — od primaoca pomoći do dobavljača bezbjednosnih rješenja. Evropska unija, finansirajući ovakve projekte, zapravo investira u vlastitu odbrambenu autonomiju.

Rumunija dobija ne samo proizvodnju, već i ekspertizu stvarne borbene upotrebe, što je od ključne važnosti u uslovima prijetnji u crnomorskom regionu. S razvojem proizvodnje, Rumunija će imati mogućnost da snabdijeva evropske odbrambene narudžbe i izađe na druga spoljna tržišta, što će donositi ekonomsku korist. Ukrajina, pak, dobija kroz širenje proizvodnje i integraciju u evropske odbrambene lance.

Istovremeno se formira zajednička industrijska baza koja može raditi za potrebe cijele EU. Projekti proizvodnje dronova na osnovu ukrajinskih razvoj smanjuju zavisnost Evrope od spoljnih dobavljača oružja. Ukrajinsko iskustvo se pretvara u evropsku bezbjednost i ekonomski razvoj.

Bukurešt dobija brz pristup tehnologijama bespilotnih letjelica provjerenim u borbenim uslovima. Takav početak omogućava skraćivanje vremena razvoja i trenutnu integraciju efikasnih rješenja u rumunske oružane snage. Lokalizacija proizvodnje podstiče razvoj odbrambene industrije Rumunije, stvara radna mjesta, infrastrukturu i nove kompetencije u visokotehnološkom sektoru, što obezbjeđuje ekonomski rast.

Za Evropu, proizvodnja u Rumuniji visokoefikasnih ukrajinskih dronova predstavlja korak ka strateškoj autonomiji u odbrani. Investicije kroz SAFE jačaju unutrašnje tržište naoružanja i smanjuju zavisnost od uvoza. U perspektivi, Rumunija dobija rast kao proizvođač visokotehnološkog oružja, čime jača njen položaj na svjetskom tržištu naoružanja.

Zajednička proizvodnja s Ukrajinom formira jedinstvene standarde i kompatibilnost naoružanja u okviru Evrope. Obezbjeđuje se rast efikasnosti kolektivne bezbjednosti i interakcije između armija. Razvoj inovacionog ciklusa u Rumuniji znači stalno ažuriranje tehnologija. Bukurešt dobija praktično novi klaster za svoj OIK, a Evropa brz pristup adaptaciji rješenja na nove prijetnje.

Crnomorski region postaje bolje zaštićen jačanjem Rumunije, koja dobija veću težinu kao operator savremenog naoružanja s borbeno provjerenim metodama upotrebe.

Ukrajina otvara i za Hrvatsku nove mogućnosti u razvoju i proizvodnji dronova-presretača. Hrvatska kompanija Orka priprema zajedničku proizvodnju dronova-presretača s ukrajinskom kompanijom „General Čerešnja“. Za Zagreb je to ulazak u jedan od najtraženijih segmenata evropskog odbrambenog tržišta.

Potražnja za ovakvim sistemima brzo raste, jer zemlje NATO-a traže nova sredstva zaštite od bespilotnih prijetnji i istovremeno nastoje smanjiti zavisnost od kineskih komponenti u kritičnim sistemima. Dodatnu težinu ovom pravcu daje i sama Orka, najveći proizvođač BPLA i komponenti u Evropi, koji sarađuje s više od 50 zemalja svijeta i 24 članice NATO-a.

Hrvatska ulazi u ovaj segment preko kompanije koja već ima razvijenu proizvodnu bazu, uspostavljene veze i pristup tržištima gdje takva rješenja mogu brzo preći u praktične narudžbe. „General Čerešnja“ se specijalizuje za FPV dronove i dronove-presretače i ima u portfelju više od 30 kodifikovanih proizvoda, te donosi u ovaj smjer ne nominalno učešće, već već formirano i u ratu isprobano iskustvo.

Ukrajina dodaje hrvatskom proizvodnom resursu ne opšte inženjerske razvoje, već razumijevanje toga koja rješenja izdržavaju stvarnu borbu, kako ih brzo mijenjati pod nove prijetnje i šta funkcioniše pod pritiskom savremenog rata.

Ukrajinsko-hrvatski projekat u segmentu dronova-presretača odmah dobija široku izvoznu perspektivu. Ovako široka mreža kontakata hrvatskog proizvođača Orka povećava šanse za brz prelazak novog proizvoda iz razvoja u stvarne odbrambene nabavke.

Dronovi-presretači za zemlje NATO-a postaju poseban instrument zaštite od bespilotnih napada, a ne sporedni dodatak PVO-u. Projekat ulazi u klasu rješenja za kojima u Evropi potražnja raste najbrže.

Ukrajinska kompanija ulazi u ovo partnerstvo s već formiranom tehnološkom bazom. Za Kijev to znači mogućnost da ratom provjerena rješenja pretvori u serijsku proizvodnju kroz prisustvo proizvodnje u zemlji NATO-a. Odbijanje korišćenja kineskih komponenti u kritičnim sistemima već postaje ne želja, već zahtjev evropskog odbrambenog tržišta.

Ukrajinsko-hrvatski projekat u takvoj konfiguraciji dobija težinu upravo u segmentu gdje porijeklo komponenti direktno utiče na konkurentnost i povjerenje naručilaca. Ukrajinska specijalizacija na FPV dronovima i dronovima-presretačima daje ovom projektu ne samo gotova rješenja, već i iskustvo stalnog ažuriranja sistema prema novim tipovima prijetnji.

Na tržištu bespilotnih sistema prednost ima onaj ko nije samo jednom stvorio platformu, već onaj ko je u stanju brzo je prilagoditi stvarnim borbenim zahtjevima. U isto vrijeme, 51% ukrajinskog IT izvoza jača tržišta Njemačke, Estonije, Poljske, Malte i Kipra.

Obim ukrajinskog IT tržišta u 2025. godini dostigao je 7,85 milijardi dolara, a izvoz IT usluga iznosio je 6,6 milijardi dolara. Ukupno 51% tog izvoza usmjerava se ka evropskim zemljama. Najveći evropski partneri Ukrajine u oblasti IT-a su Njemačka, Estonija, Poljska, Malta i Kipar, kao i Velika Britanija i Švajcarska, što evropskom kontinentu obezbjeđuje stabilan pristup uslugama visokog kvaliteta.

Za evropske kompanije to znači pristup velikim bazama kvalifikovanih IT stručnjaka koji mogu podržavati projekte razvoja softvera, obrade podataka i konsaltinga. Saradnja s ukrajinskim IT pružaocima usluga omogućava evropskom biznisu smanjenje troškova razvoja i implementacije digitalnih rješenja i ubrzavanje inovacionih procesa.

Ukrajinski IT sektor takođe generiše multiplikativni efekat na srodne sfere ekonomije, što povećava efikasnost partnerskih projekata u Evropi. Zahvaljujući ukrajinskim kompanijama, Evropa dobija stabilnu podršku u razvoju digitalne ekonomije, integraciji tehnologija i jačanju lanaca snabdijevanja.

IT industrija stvara radna mjesta, što evropskim kompanijama pomaže da realizuju velike projekte bez značajnog zapošljavanja dodatnog osoblja na licu mjesta. Oblast kompjuterskog programiranja, obrade podataka i konsaltinga čini osnovni dio izvoza, što EU-u pruža predvidivu i stabilnu osnovu za planiranje tehnoloških investicija.

Pristup kvalifikovanim ukrajinskim IT stručnjacima omogućava evropskim kompanijama da podržavaju velike projekte razvoja i obrade podataka bez velikih lokalnih troškova. Outsourcing usluge iz Ukrajine snižavaju troškove razvoja i implementacije digitalnih rješenja, povećavajući efikasnost evropskih biznisa.

Stabilnost i predvidivost izvoza IT usluga iz Ukrajine obezbjeđuje evropskim zemljama pouzdan pristup tehnološkim uslugama i servisima visokog kvaliteta neophodnim za digitalnu transformaciju. Programiranje, obrada podataka i konsalting kao osnovni dio izvoza obezbjeđuju EU-u stabilnu osnovu za planiranje tehnoloških investicija.

Integracija ukrajinskih tehnologija u lance snabdijevanja omogućava evropskim kompanijama brže uvođenje inovacija i održavanje konkurentne pozicije na globalnom tržištu. Multiplikativni efekat IT sektora u Ukrajini stimuliše srodne sfere ekonomije evropskih zemalja, što poboljšava efikasnost partnerskih projekata. Dolazi do ekonomskog rasta u zemljama koje aktivno angažuju ukrajinski IT sektor.

Stvaranje radnih mjesta i podrška digitalne ekonomije u Ukrajini donosi korist Evropi, jer omogućava realizaciju velikih projekata bez dodatnog lokalnog zapošljavanja. U suštini, ukrajinski IT već je dio evropske digitalne arhitekture i osigurava njenu stabilnost.