Piše: Oleksandr Levčenko

Kako izvještavaju kineski mediji, Rusija zajedno sa Kinom stvara digitalne koridore i suverene platforme s ciljem potiskivanja tehnologija Sjedinjenih Američkih Država. RF i KNR koordiniraju razvoj suverenog digitalnog prostora, stvarajući alternativne platforme komunikacija, finansijskih usluga i kontrole podataka. Rusija, kroz pokretanje vlastitih aplikacija MAX i Molniya, imitira kineski model WeChat, integrišući razmjenu poruka, plaćanja, društvene mreže i državne servise. Takvi koraci omogućavaju Moskvi uspostavljanje kontrole nad informacionim tokovima i podacima građana, istovremeno ograničavajući korištenje zapadnih platformi kao što su WhatsApp, Telegram, X i YouTube. Koordinacija s Kinom u stvaranju digitalnih standarda i paralelnih infrastruktura slabi tehnološki uticaj SAD-a i njihovih kompanija. Ruski model digitalnog suvereniteta širi se na Bjelorusiju i potencijalno na zemlje Globalnog juga, posebno u Africi, gdje RF i Kina imaju aktivno prisustvo. Takvo širenje ruskih digitalnih mehanizama stvara dugoročnu prijetnju za SAD u vidu smanjenog pristupa strateški važnim tržištima i podacima. Osim toga, kontrola nad digitalnim ekosistemom povećava sposobnost RF da utiče na javno mnijenje i političke procese u inostranstvu. Sinhronizacija politike RF i KNR formira tehnološki i informacioni blok koji konkuriše zapadnim standardima. Udruživanje napora Moskve i Pekinga dodatno povećava rizike cyber sigurnosti, jer će SAD imati manji pristup podacima i manje mogućnosti reagovanja na digitalne prijetnje. Strateška koordinacija RF i KNR u digitalnom sektoru podriva tehnološku prednost SAD-a i globalno liderstvo u oblasti otvorenih internet standarda.

Rusko-kineska koordinacija u digitalnoj sferi odvija se u pozadini zaoštravanja rivalstva između SAD-a i RF nakon 2022. godine te jačanja kineske digitalne autonomije. Kina duži period ograničava pristup zapadnim platformama i razvija vlastite digitalne ekosisteme pod kontrolom države. Rusija slijedi taj pristup, posebno nakon uvođenja zakona o „suverenom internetu“ i blokiranja popularnih zapadnih aplikacija. Afrika i druge zemlje Globalnog juga postaju prostor aktivnog uticaja RF i Kine kroz digitalne platforme i infrastrukturne projekte, što se poklapa s njihovim pokušajima stvaranja alternativnog globalnog ekonomskog i tehnološkog sistema paralelnog zapadnom. Širenje digitalne kontrole omogućava RF i KNR koordinaciju politike cenzure, prikupljanja podataka i informacionog uticaja izvan vlastitih granica. SAD se suočavaju s izazovom ograničenog pristupa podacima i tržištima gdje ruske i kineske platforme postaju dominantne. Dugoročno raste rizik pojave globalne digitalne „podjele svijeta“ na blokove s različitim pravilima igre i kontrolom.

Moskva aktivno promoviše ideju svog „digitalnog suvereniteta“. Sinhronizacija politike RF i KNR u digitalnom sektoru omogućava formiranje alternativnih standarda i infrastrukture izvan zapadne kontrole. Među ciljevima Kremlja je povećanje uticaja na Globalni jug. Aktivnosti RF u digitalnoj sferi stvaraju rizike za američku cyber sigurnost. Kontrola nad digitalnim tokovima i podacima smanjuje pristup SAD-a informacijama i otežava zaštitu vlastitih mreža. Dešava se ideološka konvergencija, približavanje autokratskih režima. Rusija slijedi kineski pristup državnoj kontroli informacija, stvarajući globalni autoritarni digitalni blok. Pri tome se SAD uvlače u opasnu dugoročnu tehnološku konkurenciju, a koordinacija Moskve i Pekinga omogućava razvoj i primjenu tehnologija koje konkurišu američkim platformama i standardima. Formiranje paralelne digitalne arhitekture, koju RF gradi u saradnji s KNR, podriva dominaciju SAD-a u globalnom internetu i informacionim tokovima.

Njemački mediji, međutim, izvještavaju da je Savezni Federalni ured Njemačke za zaštitu ustava (BfV) optužio ruske hakere za nove cyber napade. Grupa APT28 ili Fancy Bear, povezana s vojnom obavještajnom službom RF, hakovala je nekoliko hiljada Wi-Fi rutera TP-Link u različitim zemljama, uključujući oko 30 uređaja u Njemačkoj. Putem ranjivih internet rutera pokušavali su doći do vojnih i državnih informacija, kao i podataka o kritičnoj infrastrukturi. Moskva negira umiješanost.

Specijalne službe SAD-a, Ukrajine i zemalja Evropske unije saopštile su da su u okviru međunarodne cyber operacije otkrivene brojne činjenice hakovanja kancelarijskih i kućnih Wi-Fi rutera Ukrajinaca i stranih državljana. Ruski hakeri „lovili“ su rutere koji nisu odgovarali savremenim sigurnosnim protokolima. Nakon proboja u ranjive internet uređaje, preusmjeravali su njihov saobraćaj kroz unaprijed postavljenu mrežu DNS servera. Tako su prikupljali lozinke, autorizacione tokene i druge povjerljive informacije radi organizovanja ciljanih fishing kampanja protiv državnih i korporativnih ciljeva. Njemačka, koja je od početka pune invazije Rusije na Ukrajinu u februaru 2022. postala jedan od ključnih vojno-političkih partnera Ukrajine, sada je jedna od meta hibridnog rata RF protiv zemalja EU. Kremlj ciljano koristi protiv Njemačke instrumente asimetričnog rata – od upotrebe bespilotnih letjelica za nadzor i sabotažu do velikih cyber napada i sistemskih kampanja dezinformacija.

Cyber napadi na Wi-Fi rutere u Njemačkoj i drugim državama EU nisu izdvojeni incidenti, već dio šireg hibridnog rata Rusije protiv Zapada. Moskva koristi metode usavršene tokom rata protiv Ukrajine na teritoriji evropskih država, nastojeći potkopati povjerenje u digitalnu infrastrukturu i stvoriti atmosferu stalne ranjivosti. Ruski hakeri pokušavali su dobiti pristup vojnoj, državnoj i kritično važnoj infrastrukturi. Riječ je ne samo o podacima državnih ustanova, već i o informacijama iz energetike, transporta, komunikacija i drugih sektora od kojih zavisi stabilnost evropskih zemalja. Uključivanje grupe APT28 pokazuje da se radi o operaciji koju je odobrila država, a ne o djelovanju pojedinačnih cyber kriminalaca. Za EU, a posebno Njemačku, napadi APT28 signal su da rat Rusije protiv Ukrajine ima transnacionalnu dimenziju. Moskva pokušava uticati na države koje podržavaju Kijev, paralizujući njihovu sposobnost donošenja odluka, stvarajući rizike za kritičnu infrastrukturu te pojačavajući osjećaj nestabilnosti među građanima i poslovnim sektorom. Njemačka i druge zemlje EU već su više puta optuživale Rusiju za korištenje hakerskih grupa za cyber špijunažu, krađu podataka i dezinformacije. Nakon početka pune invazije RF na Ukrajinu, slični napadi u EU dodatno su učestali. U Njemačkoj je APT28 ranije optuživan za cyber napade na Bundestag, sisteme kontrole zračnog saobraćaja i web stranice njemačkih političkih stranaka. Aktivnosti APT28 u interesu ruskih službi pokazuju da je cyber prostor postao jedan od glavnih pravaca savremenog ratovanja. Rusija pokušava ostvariti stratešku prednost bez direktne upotrebe vojne sile kroz prodor u digitalne sisteme, ucjene, destabilizaciju i podrivanje povjerenja u državne institucije.