Evropska unija i dalje nema jedinstven stav o proširenju, a razlike između država članica sve su izraženije kada je riječ o zapadnom Balkanu i modelu njegovog budućeg pristupanja.

“Na osnovu posljednjih inicijativa može se reći da se, s jedne strane, Njemačka, Austrija, Češka, Italija, Slovačka i Slovenija zalažu za što bržu ekonomsku integraciju novih članica u EU”, navodi se u analizi.

S druge strane, Francuska, Holandija i više baltičkih država ostaju znatno opreznije i skeptične prema dinamici proširenja, posebno u kontekstu napretka Srbije i regiona.

Dodatnu pažnju izazvalo je pismo kancelara Njemačke Fridriha Merca, u kojem se predlaže jačanje uloge zemalja zapadnog Balkana kroz status posmatrača u institucijama EU.

“Prijedlog da zemlje zapadnog Balkana dobiju status posmatrača u svim relevantnim institucijama EU za mnoge je predstavljao prijatno iznenađenje”, stoji u tekstu.

Na istom tragu, više država članica, među kojima su Austrija, Italija, Češka, Slovačka i Slovenija, zalaže se za postepenu integraciju zapadnog Balkana u jedinstveno tržište.

Taj pristup podržava i Mađarska, uz poruku da bi zemlje regiona trebale imati prednost u odnosu na Ukrajinu.

“Prije Ukrajine treba primiti u EU zemlje zapadnog Balkana koje se godinama spremaju i koje su dobile mnoga obećanja”, poručeno je.

U Evropskom parlamentu Socijalisti i Demokrati predlažu niz principa za budući proces proširenja, uz naglasak na vladavinu prava, demokratiju i jednak tretman svih kandidata.

“Bez kompromisa po pitanju osnova – vladavine prava, demokratije, ljudskih prava i dobrog upravljanja”, navodi se u njihovim stavovima.

Grupa ocjenjuje da je sadašnja metodologija proširenja spora i podložna blokadama, te predlaže njeno unapređenje kroz fleksibilnije modele odlučivanja i postepenu integraciju kandidata u politike EU.

“Sadašnja metodologija je spora i sklona blokadama”, navodi se u ocjeni.

Među prijedlozima su ukidanje jednoglasnosti u pojedinim fazama procesa, jača integracija u jedinstveno tržište te uvođenje statusa posmatrača za države koje napreduju u pregovorima.

Dio država članica, uključujući Holandiju i baltičke zemlje, i dalje ostaje protiv ubrzanja procesa proširenja, dok Francuska insistira na prethodnim institucionalnim reformama Evropske unije.