Naučnici upozoravaju da bi tri grada u američkoj saveznoj državi Vašington mogla biti potpuno uništena u roku od nekoliko minuta ukoliko masivno vulkansko blato iznenada krene niz padine planine Mount Rainier. Ovaj opasni prirodni fenomen predstavlja direktnu prijetnju za više od 60.000 stanovnika koji žive u rizičnoj zoni.

Smrtonosni fenomen vulkanskog blata

Planina Mount Rainier, koja se zvanično smatra najopasnijim vulkanom u Sjedinjenim Američkim Državama, ugrožava lokalno stanovništvo koje naseljava neposrednu okolinu. Lahari su brzi vulkanski tokovi blata koji su sposobni da u potpunosti zbrišu čitave zajednice sa lica zemlje. Ono što posebno zabrinjava stručnjake jeste činjenica da do ovog fenomena može doći čak i bez vulkanske erupcije. To se dešava kada se voda usljed različitih faktora brzo pomiješa sa rastresitim stijenama, pepelom i nagomilanim ostacima na padinama vulkana. Naučnici su oštro upozorili da bi klizišta, obilne padavine, ubrzano topljenje glečera ili čak manji zemljotresi mogli destabilizovati dio ovog masivnog vulkana. To bi u sekundi oslobodilo razorni torrent blata, stijena i krhotina koji bi se velikom brzinom sjurio niz okolne riječne doline.

Andy Lockhart, bivši geofizičar u organizaciji Cascades Volcano Observatory, izjavio je za naučni časopis Popular Mechanics da se gradovi Orting, Puyallup i Sumner nalaze direktno na putu potencijalne katastrofe koja bi mogla udariti sa vrlo malo ili nimalo prethodnog upozorenja. Istraživači su posebno zabrinuti za sudbinu ovih naselja jer otprilike 150.000 ljudi u okrugu Pierce u državi Vašington živi unutar projektovanih zona opasnosti od lahara. Mount Rainier, smješten otprilike 96 km od metropole Seattle, u potpunosti je prekriven nestabilnim glečerima i krtim vulkanskim stijenama. Stručnjaci naglašavaju da upravo ti specifični uslovi stvaraju savršenu postavku za nastanak katastrofalnih blatnih tokova. Lizeth Caballero García, vulkanolog sa instituta National Autonomous University of Mexico, navela je za Popular Mechanics da su lahari izuzetno opasni jer su to složeni fenomeni koji se u velikoj mjeri mijenjaju tokom transporta, pri čemu mogu dramatično narasti ili se razrijediti.

Istorijske katastrofe i simulacije evakuacije

Jedan od najvećih zabilježenih lahara u istoriji SAD-a dogodio se prije nekoliko hiljada godina kada se srušio dio planine Mount Rainier, što je pokrenulo masivni blatni tok Osceola. Naučnici procjenjuju da je ovaj tok nosio dovoljno materijala da napuni otprilike 1,5 miliona olimpijskih bazena. Blato se kretalo više od 350 km prema zalivu Puget Sound, pri čemu je potpuno zatrpalo dijelove teritorije na kojoj se danas nalaze doline Enumclaw i Kent. Najsmrtonosniji moderni lahar u SAD-u pogodio je ovo područje tokom katastrofalne erupcije vulkana Mount St. Helens 1980. godine. Tada je kolaps sjevernog boka vulkana i prodor užarenih piroklastičnih tokova doveo do brzog topljenja glečerskog leda. Rezultirajući bujični tokovi blata i krhotina jurili su više od 96 km kroz doline rijeka Toutle i Cowlitz, uništivši preko 200 porodičnih kuća, 313 km puteva i 27 mostova.

Opasnost od lahara u državi Vašington postala je toliko alarmantna da zvaničnici hitnih službi danas redovno sprovode masovne vježbe evakuacije. Cilj je pripremiti lokalno stanovništvo za katastrofu za koju mnogi stručnjaci vjeruju da je potpuno neizbježna. Više od 45.000 učenika i nastavnog osoblja iz preko 20 škola učestvovalo je 23. aprila u jednoj od najvećih vježbi evakuacije od lahara na svijetu. Oni su uvežbavali brzo povlačenje na viša područja dok su zvaničnici testirali napredne sisteme za rano upozoravanje. Naučnici ističu da ove vježbe samo naglašavaju sumornu stvarnost na terenu, jer se novi katastrofalni lahar na pacifičkom sjeverozapadu ne smatra nekom dalekom mogućnošću, već realnom prijetnjom. Ono što najviše prestravljuje istraživače jeste mogućnost iznenadnog lahara bez ikakve najave, koji bi se mogao aktivirati bez prethodne erupcije ili snažnijeg zemljotresa.

Sve od iznenadnih klizišta i pucanja kraterskih jezera, pa do žestokih oluja i obilnih kiša, pokretalo je smrtonosne lahare širom svijeta kroz istoriju. Naučnici su za Popular Mechanics izjavili da bi iznenadni kolaps na zapadnom boku Mount Rainiera mogao poslati rušilačku bujicu direktno prema gradovima Orting, Sumner i Puyallup za samo 30 minuta. Lockhart je otvoreno priznao da ova prijetnja duboko uznemiruje sve istraživače koji rade na terenu. Lockhart je dodao: "Lahari bez upozorenja su stvar koja vas progoni u gluho doba noći. To me prosto izluđuje." Planeri hitnih službi strahuju da bi se grad Orting mogao suočiti sa najvećom opasnošću zbog svojih veoma ograničenih evakuacionih ruta i konstantnog rasta broja stanovnika. Ukoliko putevi postanu potpuno blokirani saobraćajnim kolapsom tokom iznenadne evakuacije, građani bi mogli brzo ostati zarobljeni unutar smrtonosne zone. Naučnici upozoravaju da bi u trenutku kada blatni tok stigne do naseljenih zajednica, on mogao dostići visinu od nekoliko desetina metara, krećući se sa razornom, drobećom silom.

Lahari su brzi vulkanski blato-tokovi sposobni da obrišu čitave zajednice, čak i bez erupcije, kada se voda brzo pomiješa s rasutim kamenjem, pepelom i krhotinama na obroncima vulkana. Prikazano selo nakon erupcije vulkana Semeru 2022. godine na otoku Java, Indonezija.

Ova stalna prijetnja pokrenula je decenije intenzivnih naučnih istraživanja sa ciljem da se maksimalno unaprijede sistemi upozoravanja prije nego što nova katastrofa pogodi regiju. Organizacija Cascades Volcano Observatory izgradila je opsežnu mrežu osmatračkih stanica oko planine Mount Rainier koje prate seizmičku aktivnost i detektuju potencijalne lahare u realnom vremenu. Pored toga, istraživači su proveli godine rekreirajući vještačke lahare na džinovskom eksperimentalnom kanalu u eksperimentalnoj šumi HJ Andrews Experimental Forest u saveznoj državi Oregon, kako bi bolje razumjeli način na koji se ovi smrtonosni tokovi kreću i pojačavaju.

Naučnici su upozorili da se gradovi, uključujući Orting, Puyallup i Sumner, nalaze direktno na putu potencijalne katastrofe koja bi mogla pogoditi uz malo ili nimalo upozorenja.

Dobijeni podaci se konstantno unose u kompjuterske modele koji pomažu da se predvidi koliko brzo lahari mogu pogoditi gradove i koliko bi vremena građani imali za bezbjednu evakuaciju. Ipak, naučnici priznaju da i dalje postoji ogromna doza nesigurnosti u vezi sa laharima koji nastaju bez najave, jer se mogu pojaviti bez ikakvih jasnih i vidljivih znakova upozorenja u prirodi. Istraživači su takođe ozbiljno zabrinuti da bi klimatske promjene mogle dodatno povećati opasnost kroz destabilizaciju glečera i povećanje vjerovatnoće za nastanak razornih oluja koje su sposobne da pokrenu iznenadne blatne tokove, prenosi britanski list Daily Mail.