U zemljama poput Sjedinjenih Američkih Država, Australije i Japana, vrući i sparni ljetni mjeseci podnošljiviji su zahvaljujući hladnom zraku koji pružaju klima-uređaji. No, u velikom dijelu Evrope rješenje je često mnogo jednostavnije: spustiti roletne ili zatvoriti žaluzine, uključiti ventilator i uvijek imati pri ruci dovoljno ledene vode.

Prema podacima američkog Ministarstva energetike, oko 90 % stanovnika SAD-a ima klima-uređaj u svom domu. U Evropi, koja ima uporedivu klimu, taj je udio tek oko 20 %, iako postoje velike razlike među državama. U sunčanoj južnoj zemlji poput Španije oko polovine domaćinstava ima centralni sistem hlađenja, dok je u Njemačkoj taj udio svega oko 6 %. Za to postoji dobar razlog. Donedavno se klima-uređaji u mnogim evropskim zemljama, naročito na sjeveru, nisu smatrali nužnošću. „Hlađenje se smatra luksuzom“.

Vruće vrijeme oduvijek je bilo dio evropskih ljeta, ali danas ekstremni toplotni talasi sve više postaju pravilo. Međuvladin panel Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama (IPCC) pokazao je da broj ekstremnih toplotnih događaja raste brže nego što su klimatski modeli predviđali, posebno u zapadnoj Evropi. Nedavna analiza evropskog istraživačkog partnerstva ClimaMeter, koje proučava ekstremne vremenske pojave, pokazala je da su temperature u junu 2026. bile oko 2 do 4 stepena Celzijusa više nego što bi bile u sličnim uslovima krajem 20. vijeka. Takva situacija, izjavio je italijanski istraživač Tommaso Alberti iz ClimaMetera, uzrokuje nagli porast potražnje za električnom energijom potrebnom za hlađenje. Potražnja za klima-uređajima i rashladnim sistemima u Njemačkoj porasla je za 75 % između 2019. i 2024. godine, koja je bila najtoplija otkako se vrše mjerenja.

Eurovent, evropsko udruženje industrije grijanja, ventilacije, klimatizacije i rashladne tehnike, takođe bilježi stalan rast posljednjih godina. Uprkos tom trendu, otpor prema klima-uređajima u Evropi i dalje postoji, kaže Stijn Renneboog, zamjenik generalnog sekretara Euroventa. „U savjetima o tome kako se rashladiti, koji kruže društvenim mrežama, još uvijek viđam preporuke da se izbjegava korištenje klima-uređaja“, rekao je za DW. „Hlađenje se još uvijek prečesto smatra luksuzom“, dodao je, upozorivši da visoke temperature predstavljaju ozbiljan rizik za javno zdravlje. „Svake godine u Evropi desetine hiljada ljudi umiru zbog posljedica vrućine.“

Polovina ispitanika EU hladi se zasjenjivanjem i toplotnom izolacijom

Većina Evropljana smatra da njihovi domovi ne pomažu dovoljno u održavanju ugodne temperature tokom ljeta. Mnoge kuće i stanovi u Njemačkoj i drugim dijelovima sjeverne Evrope projektovani su tako da zadržavaju toplotu tokom hladnijih mjeseci, a ne da efikasno hlade prostor tokom ljetnih vrućina. Jedno nedavno istraživanje pokazalo je da se gotovo polovina ispitanika širom Evropske unije protiv vrućine bori boljim zasjenjivanjem i toplotnom izolacijom. Ipak, sve više ljudi razmišlja i o ugradnji klima-uređaja.

„Period niske zastupljenosti klima-uređaja u Evropi bliži se kraju“, izjavio je Helge Brinkmann iz Boston Consulting Groupa, stručnjak za zelenu energiju i okolinu, u analizi industrije objavljenoj u septembru 2025. Ugradnja klimatizacije u starije evropske zgrade često je zahtjevna. „Dok se sistemi hlađenja lako ugrađuju u nove stambene i poslovne objekte, prilagodba postojeće infrastrukture znatno je složenija“, navodi analiza. Velike obnove omogućuju ugradnju novih sistema, ali istorijski gradovi širom Evrope suočavaju se s dodatnim regulatornim i estetskim ograničenjima.

Osim toga, mnogim podstanarima pravila najma ne dopuštaju postavljanje rashladnih uređaja ili nisu spremni ulagati veće iznose u nekretninu koja nije njihova. Zbog toga se stanovnici zemalja u kojima oko polovine stanovništva živi u najmu, poput Njemačke, Danske i Austrije, često moraju zadovoljiti manje efikasnim načinima hlađenja.

Mnogi si ne mogu priuštiti taj trošak

Trošak je još jedan razlog zbog kojeg mnogi Evropljani odgađaju ugradnju klima-uređaja. Rast cijena energije znatno povećava troškove hlađenja, a 38 % ispitanika u istraživanju sprovedenom širom EU izjavilo je da si ne mogu priuštiti održavanje doma dovoljno hladnim. Studija italijanskih istraživača iz 2020. godine, koja je proučavala kako globalno zagrijavanje povećava potrebu za klimatizacijom u umjerenim zemljama poput Francuske, Španije, Švedske i Holandije, upozorila je da će domaćinstva s nižim primanjima biti nerazmjerno pogođena jer hlađenje postaje sve važnije.

Renneboog ističe da se zimsko grijanje smatra osnovnom životnom potrebom, dok se na hlađenje još uvijek gleda drugačije. Briga za okolinu takođe je usporila širu upotrebu klima-uređaja u Evropi. Postoje ekološki prihvatljivije alternative klasičnim klima-uređajima. „Nove zgrade mogu se projektovati tako da imaju manje potrebe za hlađenjem i da daju prednost drugim rješenjima umjesto klimatizacije“, izjavio je Jean-Sébastien Broc iz Instituta za evropsku energetsku i klimatsku politiku tokom toplotnog talasa u julu 2025.

Takva rješenja uključuju arhitektonska rješenja koja omogućuju prirodno strujanje vazduha kroz prostorije te upotrebu građevinskih materijala koji manje zadržavaju toplotu. Važnu ulogu imaju i efikasniji sistemi zaštite od sunca, poput roletni, tendi i produženih krovnih streha. Dizalice toplote, iako su u pravilu skuplje, omogućuju i grijanje i hlađenje doma te mogu smanjiti ukupne emisije ugljen-dioksida domaćinstva. Zelene površine i vodeni elementi takođe pomažu u rashlađivanju gradova i ublažavanju efekta urbanih toplotnih ostrva. Mnogi gradovi ulažu u zajednička rješenja poput sistema za raspršivanje vode i javnih rashladnih centara. Pametne tehnologije koje koriste senzore i vještačku inteligenciju mogu nove klima-uređaje učiniti i do 40 % efikasnijim, čime se istovremeno smanjuju temperatura prostora i emisije gasova staklene bašte.