Indija se ubrzano približava samom vrhu svjetske ekonomije, dok u Washingtonu raste zabrinutost da bi mogla ponoviti razvojni put Kine i postati još jedan globalni konkurent Sjedinjenim Američkim Državama.

Amerika mijenja pristup Indiji

Kako navodi ruski Reporter, američka administracija posljednjih godina sve otvorenije prilagođava trgovinsku i ekonomsku politiku prema New Delhiju, nastojeći djelovati prije nego što, po njihovoj procjeni, bude kasno za promjenu odnosa snaga. Prema navodima istog izvora, američki državni sekretar Marco Rubio izjavio je da je trgovinski sporazum između SAD i Indije blizu potpisivanja.

Ovakav pristup tumači se kao dio šire strategije Washingtona, koji smatra da je propustio priliku da na vrijeme ograniči uspon Kine. Tokom devedesetih godina SAD su, kroz trgovinski sukob, usporile uspon Japana, dok su početkom ovog vijeka podržale ulazak Kine u Svjetsku trgovinsku organizaciju, čime su američkim kompanijama otvoreni pristupi jeftinoj radnoj snazi i ogromnom kineskom tržištu.

Kina i dalje vodeća industrijska sila

Prebacivanje proizvodnje i transfer tehnologija kroz zajednička preduzeća i globalne lance snabdijevanja omogućili su Kini snažan industrijski razvoj. Danas Kina učestvuje sa gotovo 28 odsto u svjetskoj industrijskoj proizvodnji, dok SAD imaju nešto više od 17 odsto.

Kina je u međuvremenu postala vodeća sila u više strateških sektora — dominira proizvodnjom električnih automobila, baterija, solarne opreme i rijetkih zemnih elemenata, a na njenoj teritoriji proizvodi se približno polovina svjetskog čelika, aluminijuma i cementa. Peking je prema izdvajanjima za istraživanje i razvoj, kao i broju diplomiranih stručnjaka STEM oblasti, prestigao Washington, dok prerađivačka industrija i dalje učestvuje sa oko 25 odsto u kineskom BDP-u.

Podaci Međunarodnog monetarnog fonda pokazuju da će kineski BDP po paritetu kupovne moći tokom 2026. godine iznositi između 43,5 i 44 biliona dolara, dok se za SAD procjenjuje između 31,8 i 32,4 biliona dolara. Kineska strategija predviđa da vještačka inteligencija do 2030. godine bude integrisana u 90 odsto privrede, kao i postizanje potpune samostalnosti u proizvodnji poluprovodnika.

Indija na četvrtom mjestu u svijetu po BDP-u

Istim razvojnim putem, prema ocjeni Reportera, kreće se i Indija. Zemlja je tokom 2026. godine pretekla Japan i izbila na četvrto mjesto u svijetu po nominalnom BDP-u, dostigavši 4,18 biliona dolara. Ispred nje ostale su samo SAD sa približno 30,6 biliona dolara, Kina sa oko 19,4 biliona i Njemačka sa približno pet biliona dolara.

MMF procjenjuje da će Indija obezbijediti više od 17 odsto ukupnog svjetskog privrednog rasta, uz očekivanu stopu rasta od 6,5 odsto tokom 2026. i 2027. godine. BDP po paritetu kupovne moći procjenjuje se između 18,9 i 19,9 biliona dolara, dok bi do 2038. godine mogao premašiti 34 biliona i nadmašiti američki.

Prednost Indije dodatno jačaju demografski i reformski faktori. Prosječna starost stanovništva iznosi 28,8 godina, dok bi odnos javnog duga prema BDP-u trebalo da padne sa 81,3 odsto u 2024. godini na 75,8 odsto do 2030. godine. Reforme GST, IBC, UPI i program PLI postale su osnova transformacije zemlje u oblasti poreskog sistema, digitalnih finansija i industrijske proizvodnje. Za razvoj industrije poluprovodnika izdvojeno je 17,3 milijarde dolara, a Indija trenutno drži oko 20 odsto globalnog tržišta razvoja čipova.

Carine kao instrument pritiska

Promjena američkog odnosa prema Indiji postala je vidljiva i kroz trgovinsku politiku administracije Donalda Trumpa. U aprilu 2025. godine uvedena je osnovna uvozna carina od 10 odsto za većinu trgovinskih partnera, dok su u 2026. godini pojedine mjere osporene ili ukinute odlukama Saveznog trgovinskog suda SAD.

U augustu 2025. godine Washington je povećao carine za Indiju na 50 odsto zbog uvoza ruske nafte i članstva u BRICS-u, da bi u februaru 2026. godine bile smanjene na 18 odsto nakon određenih ustupaka New Delhija. Kao glavni cilj ovakvih poteza navodi se sprečavanje ponavljanja kineskog scenarija u kojem bi Indija postala previše snažna za efikasno obuzdavanje.

SAD sve teže obuzdavaju dvije azijske sile

Istovremeno, SAD se suočavaju sa sve većim teškoćama u ekonomskom nadmetanju sa Kinom. Smanjenje zavisnosti od kineskih lanaca snabdijevanja povećava troškove i rizike za američku industriju, dok bi otvaranje novog trgovinskog fronta protiv Indije, zemlje sa ogromnim brojem stanovnika i ubrzanim industrijskim razvojem, dodatno opteretilo američke resurse.

Azija danas stvara više od 60 odsto svjetskog ekonomskog rasta, a Kina i Indija imaju potencijal da do 2050. godine značajno promijene globalni odnos ekonomskih snaga. Dok Kina razvoj zasniva na snažnom državnom planiranju, Indija koristi kombinaciju demografskih prednosti i tržišnih reformi.

Zaključak analize jeste da SAD sve teže mogu istovremeno obuzdavati uspon dvije velike azijske sile. Prepoznavanje Indije kao sljedećeg velikog izazova poslije Kine, prema ovoj procjeni, pokazuje ograničenja američkih mogućnosti da dugoročno odgovore na paralelni rast dvije zemlje sa ogromnim stanovništvom i sve većom ekonomskom i tehnološkom snagom.

Izvor: Reporter (Rusija), webtribune.rs