Već godinama prisutna je tvrdnja da evropska ekonomija gubi korak sa Sjedinjenim Američkim Državama i Kinom te da živi od nekadašnje snage. Međutim, analiza koju prenosi Financial Times, pozivajući se na nobelovca Paula Krugmana i raniji rad ekonomiste Setha Ackermana, pokazuje da je pitanje gdje se bolje živi znatno složenije od pukog poređenja ekonomskog rasta.

Krugman ističe da je rašireno uvjerenje kako Evropa zaostaje za SAD-om na način koji bi dugoročno mogao ugroziti njen ekonomski položaj u svijetu. Upravo takve procjene bile su jedan od razloga za nastanak niza evropskih analiza, uključujući i utjecajni izvještaj Marija Draghija iz 2024. godine.

Nema sumnje da Sjedinjene Američke Države imaju prednost u razvoju naprednih digitalnih tehnologija, a posebno u području umjetne inteligencije. Kao jedinstvena država, SAD također raspolaže instrumentima nacionalne moći koje Evropska unija, zbog svoje strukture, nema u istoj mjeri.

Šta pokazuju podaci o kvaliteti života

Ipak, kada se posmatra šira slika ljudskog blagostanja, rezultati nisu jednoznačni.

Podsjećajući na poznatu formulaciju iz američke Deklaracije o nezavisnosti o „životu, slobodi i potrazi za srećom“, analiza navodi da je očekivani životni vijek muškaraca u SAD-u tokom 2024. godine iznosio 76,5 godina. U drugim razvijenim zemljama s visokim prihodima prosjek je bio 80,5 godina.

Kod žena je očekivani životni vijek iznosio 81,4 godine u SAD-u, naspram 84,8 godina u usporedivim državama.

Istovremeno, Sjedinjene Američke Države izdvajaju znatno veći dio bruto domaćeg proizvoda za zdravstveni sistem.

Razlike postoje i kada je riječ o sigurnosti. Stopa ubistava u SAD-u 2023. godine iznosila je 5,9 na 100.000 stanovnika, dok je u Francuskoj bila 1,3, a u Njemačkoj 0,9.

Velika je razlika i u broju zatvorenika. U SAD-u je bilo 542 zatvorenika na 100.000 stanovnika, dok je u Francuskoj taj broj iznosio 130, a u Njemačkoj 69.

Analiza zaključuje da, posmatrano kroz pokazatelje kvaliteta života, Sjedinjene Američke Države nemaju jasnu prednost u odnosu na Evropu.

Zašto BDP daje drugačiju sliku

Kada se poredi bruto domaći proizvod po stanovniku, situacija izgleda drugačije. Krugman objašnjava da postoje dva načina poređenja – kroz rast realnog BDP-a po stanovniku tokom određenog perioda i kroz relativni nivo BDP-a po stanovniku u određenoj godini.

Ako se posmatra rast od 2000. godine, američka ekonomija ostvarila je znatno bolje rezultate od eurozone. Međutim, kada se uporedi relativni BDP po stanovniku, eurozona je zapravo poboljšala svoj odnos prema SAD-u.

Naizgled kontradiktoran rezultat proizlazi iz načina na koji se ekonomski pokazatelji računaju i tumače. Veliki dio razlike objašnjava tehnološki sektor. Iako je činio 9,2 posto američkog BDP-a, u Evropskoj uniji njegov udio iznosio je 5,4 posto.

Prema analizi, gotovo polovina razlike u rastu produktivnosti između dvije ekonomije može se objasniti upravo razlikom u veličini tehnološkog sektora.

Osim toga, produktivnost evropskog tehnološkog sektora procijenjena je nižom nego u američkom, pa je upravo ovaj sektor zaslužan za više od polovine ukupne razlike u rastu BDP-a po stanovniku.

Autori ukazuju i na metodološka pitanja. Brzi rast produktivnosti u američkom tehnološkom sektoru djelimično se temelji na takozvanim hedonističkim prilagodbama cijena, kojima se procjenjuje vrijednost tehnoloških poboljšanja, poput veće procesorske snage računara.

Takve procjene, navodi Krugman, podložne su različitim tumačenjima, zbog čega razliku u rastu BDP-a treba posmatrati s oprezom.

Istovremeno, rast produktivnosti u većini ostalih privrednih sektora, koji čine najveći dio ekonomije i u Evropi i u SAD-u, pokazuje vrlo slične rezultate.

Evropa održava životni standard, ali ovisi o američkoj tehnologiji

Analiza naglašava da je za poređenje životnog standarda među državama najpouzdaniji pokazatelj BDP po stanovniku prilagođen paritetu kupovne moći, koji Svjetska banka koristi kroz Program međunarodnih poređenja već više od pola stoljeća.

Takav pristup omogućava realnije poređenje životnog standarda nego nominalni BDP, koji može biti pod snažnim utjecajem razlika u cijenama i vrijednosti netržišnih dobara i usluga.

Krugman navodi da direktna poređenja potrošnje po stanovniku pokazuju sličan obrazac kao i poređenja BDP-a po stanovniku.

Prema njegovom objašnjenju, američki tehnološki sektor proizvodi tehnologiju koja koristi cijelom svijetu, pa od njenog razvoja koristi imaju i evropske zemlje. Zbog toga Evropa, prema zaključku analize, ne zaostaje za SAD-om kada je riječ o relativnom blagostanju stanovništva.

Ipak, istovremeno ostaje znatno slabija u pogledu vlastite sposobnosti da razvija i iskorištava najsavremenije tehnologije bez oslanjanja na američke resurse.

Financial Times zaključuje da najveći izazovi s kojima se Evropa suočava nisu prvenstveno ekonomske prirode, nego se odnose na sigurnost i odbranu, područja u kojima će morati pronaći vlastite odgovore u narednim godinama.