Jedan od najznačajnijih filmskih autora s prostora bivše Jugoslavije, reditelj, scenarista i profesor Vlatko Gilić, preminuo je u Beogradu u 92. godini.

Gilić je svojim opusom ostavio veliki trag u jugoslavenskoj, evropskoj i svjetskoj kinematografiji.

Rođen je 1935. godine u Podgorici, a završio je Arhitektonski fakultet u Beogradu. U svijet filma ušao je kao scenograf, dok je autorsku karijeru započeo sredinom šezdesetih godina.

S Predragom Golubovićem je 1966. godine režirao svoj prvi kratki film „Mala svetlost“.

Njegovi filmovi osvajali nagrade širom svijeta

Uslijedili su filmovi „Povratak na rodno drvo“, „Homo sapiens“, „Homo homini“, „Zategni dele“, „Tok“, „Dan više“, „Juda“, „Ljubav“, „Moć“ i „In continuo“.

Za film „In continuo“ nagrađen je 1971. godine Srebrnim medvjedom na Berlinalu. Njegova ostvarenja osvajala su priznanja i na festivalima u Oberhausenu, Leipzigu i Melbourneu.

Film „Ljubav“ bio je nominiran za Zlatni globus i uvršten je na brojne liste najznačajnijih ostvarenja jugoslavenskog kratkog filma.

Gilić je režirao i dva dugometražna filma – „Kičmu“ iz 1975. i „Dane od snova“ iz 1980. godine.

Oba filma prikazana su na Filmskom festivalu u Cannesu. „Kičma“ je 1977. godine bila dio glavnog takmičarskog programa, dok su „Dani od snova“ prikazani u selekciji „Izvjestan pogled“.

Njegova ostvarenja smatraju se draguljima kinematografije

Gilićev opus obuhvata 12 kratkih igranih i dokumentarnih filmova nastalih krajem šezdesetih i tokom sedamdesetih godina prošlog stoljeća. Njegova ostvarenja i danas se smatraju draguljima jugoslavenske kinematografije.

Režijom je prestao da se bavi tokom osamdesetih godina prošlog stoljeća, nakon što se našao na udaru tadašnjih jugoslavenskih komunističkih vlasti.

Posvetio se pedagoškom radu kao profesor na Akademiji umjetnosti u Novom Sadu i Fakultetu likovnih umjetnosti na Cetinju. Potpuno se povukao iz javnosti, a u znak protesta prestao je davati intervjue.

Gilić je bio jedini reditelj i scenarista iz jugoistočne Evrope kojeg je NBC uvrstio na listu 50 najboljih filmskih autora u historiji svjetske kinematografije. Na toj listi našao se uz Federica Fellinija, Alfreda Hitchcocka, Ingmara Bergmana, Akiru Kurosawu, Stanleyja Kubricka, Andreja Tarkovskog, Orsona Wellesa i Charlieja Chaplina.

Njegovi filmovi čuvaju se u njujorškom Muzeju moderne umjetnosti.

„Niko ne istražuje ljudsku sudbinu tako duboko kao Gilić“, napisao je svojevremeno Willard Van Dyke, direktor filmskog odjela tog muzeja, u pismu kojim je zatražio otkup svih Gilićevih djela.

Bio je i inozemni član Crnogorske akademije nauka i umjetnosti. Posljednjih godina organizirane su retrospektive njegovih filmova, dok je krajem 2024. godine Filmski arhiv Univerziteta Harvard predstavio program Gilićevih kratkih ostvarenja.

Njegov film „Kičma“ poslužio je i kao inspiracija za plakat 26. Festivala autorskog filma.