U Sarajevu je danas u 100. godini preminuo Raif Dizdarević, jedan od najistaknutijih bosanskohercegovačkih političara i diplomata u nekadašnjoj Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji.

Njegov život obuhvatio je Kraljevinu Jugoslaviju, Drugi svjetski rat, gotovo cijelu socijalističku Jugoslaviju, njen raspad, agresiju na BiH i više od tri decenije postdejtonske BiH.

Rođen je 9. decembra 1926. godine u Fojnici, kao dječak je sanjao da bude pilot, a tokom Drugog svjetskog rata bio je učesnik Narodnooslobodilačke borbe.

Sa 16 godina se pridružio partizanima

Njegov otac Šefkija je iz Vitine došao u Fojnicu prije Prvog svjetskog rata sa bratom koji je bio fojnički kadija. Oženio se Selimom, djevojkom iz poznate fojničke porodice i dobio desetoro dece. Raif je imao šestoricu braće i tri sestre. Otac je bio činovnik u Sreskom sudu, a majka domaćica.

Uprkos lošoj finansijskoj situaciji Šefkija i Selima su se trudili da im djeca završe škole. Zato se majka sa njima preselila u Sarajevo, a otac ih je povremeno posjećivao kada su mu poslovne obaveze to dozvoljavale.

Počevši od najstarijeg brata Zije, svi Dizdarevići su poznati po pripadnosti ili angažmanu u omladinskim, studentskim, radničkim i antifašističkim pokretima, kasnije po komunističkim ubjeđenjima i pripadnošću Komunističkoj partiji Jugoslavije (KPJ) i Savezu komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ). Raif je u jednom intervjuu kazao da se 'to opredjeljenje prenosilo sa starijih na mlađe'.

'Kolale su Fojnicom, a i u Sarajevu, priče kako su se od takvog oca i majke djeca odmetla u bezbožnike, u komuniste o kojima se govorilo sve najcrnje i kako su po zatvorima. Kasaba je to posebno doživljavala, tumačila i u ogovaranju meračila na svom nivou ustajalosti. Oca je sve to pogađalo. Bio je razapet između očinskog odnosa prema djeci, i tužan i razočaran, sa osjećanjem da su iznevjerene njegove nade. Bio je posebno ljut na Ziju jer je smatrao da se sve to događalo pod njegovim uticajem. Bilo je vrijeme kad Zijo nije dolazio preko ferija. A onda bi ocu to teško padalo pa je popuštao. Majka se brinula za svakog od njih, za Ziju i njegovo zdravlje posebno, ona je nastojala da utiče na oca da lakše podnosi i prihvati takvo stanje. Nastalo stanje je donekle ublažavala činjenica što smo mi sa majkom bili u Sarajevu, tu su bili i Rešad i Nijaz, a otac u Fojnici i kad je dolazio, nekako je i to što je poželio porodicu ublažavalo njegovu ljutnju i povećavalo očinska osjećanja. Majka je u Sarajevu preuzela sve brige. Rešad i Nijaz su bili sa nama i olakšavali su joj. Kad je Rešad uhapšen, ona je tražila advokata koji će ga braniti. Nevjerovatno je kako se snalazila prilikom policijskih pretresa kad je Rešad uhapšen. A uvijek je na prvom mjestu bio Zijo', govorio je Dizdarević jednom prilikom za Oslobođenje.

U ljeto 1943. godine, sa samo 16 godina i Raif se pridružio partizanima. Sva sedmorica braće su učestvovali u u Narodnooslobodilačkoj borbi, a trojica su izgubila živote tokom Drugog svjetskog rata.

Njegov brat bio je čuveni književnik Zija Dizdarević, kojeg su ustaše 1942. odvele u Jasenovac, gdje je ubijen. Raif je mnogo decenija kasnije učestvovao u očuvanju uspomene na svog brata, uključujući otkrivanje njegove biste u Fojnici.

Otac i majka su preminuli od tifusa 1943. godine.

Raif Dizdarević je u Savez komunista Jugoslavije primljen 1945. godine, a do 1951. godine bio je u službi državne bezbjednosti nakon čega počinje njegova diplomatska karijera.

Radio je u jugoslavenskim diplomatskim predstavništvima u Bugarskoj, Sovjetskom Savezu i Čehoslovačkoj, mnogo prije nego što je dospio na sam vrh države. Bio je i šef diplomatije i šef Jugoslavije. Od 1984. do kraja 1987. bio je savezni sekretar za vanjske poslove, a od maja 1988. do maja 1989. predsjednik Predsjedništva SFRJ.

Bio je to period duboke političke i ekonomske krize u zemlji, praćen jačanjem nacionalizma i političkim sukobima koji će početkom 1990-ih kulminirati raspadom Jugoslavije.

Dizdarević je o Titu imao izrazito pozitivno mišljenje, ali ga nije smatrao nepogrešivim. Govorio je i o odgovornosti vlastite političke generacije, smatrajući da je tadašnje rukovodstvo napravilo velike greške kojima je otvorilo prostor nacionalizmu.

Uprkos životu u velikim evropskim prijestonicama, ostao je vezan za Fojnicu. Na porodičnom imanju napravio je vikendicu, a upravo ga je u Fojnici zatekao početak agresije na BiH. Prema njegovom kasnijem svjedočenju, sa suprugom se u Sarajevo vratio tek nakon što je prokopan Tunel spasa.

Nije se slagao sa nekim tvrdnjama da je postojala 'iskonska mržnja' u BiH.

Oživljeni nacionalizam

'Ja sam u toj Bosni rođen, rastao i odnio iz nje u Jugoslaviju nešto što je suprotno toj tvrdnji o iskonskoj mržnji. Ovo je oživljeni nacionalizam koji je sadržavao u sebi jednu našu iluziju. Mi smo 1945. u euforiji pobjednika i nekoga ko je žrtvovao sve. Rekao sam da od nas sedmorice braće Dizdarevića - trojica nisu došla na prozivku - mislili da je fašizam gotov, a, u stvari, nije. Sad smo svjedoci toga. U Parlamentu Srbije sjede fašističke organizacije, Šešelj kome ne može niko ništa, a on propovjeda najgoru fašističku varijantu', kazao je Dizdarević u intervjuu 2018. za Radio Slobodna Evropa. Jedna od njegovih najpoznatijih ocjena bila je: 'Kao Jugoslavija smo sve, bez Jugoslavije smo nula.' Tu izjavu dao je još dok je Jugoslavija postojala, a u intervjuu 2018. naglasio je da i dalje tako misli.

Tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu od 1992. do 1995. godine ostao je u zemlji i odbio je više ponuda stranih državnika i predstavnika Ujedinjenih nacija da bude evakuiran i angažiran u inozemstvu.

Nakon povlačenja iz aktivne politike Dizdarević je živio u Sarajevu, a svoja iskustva iz politike i diplomatije zabilježio je u više knjiga i publikacija.  (Raport)