Human Rights Watch (HRW) upozorio je danas da odnos vlasti Srbije prema smrti Ratka Mladića pokazuje koliko je duboko ukorijenjeno negiranje zločina počinjenih tokom rata u Bosni i Hercegovini, uprkos presudama međunarodnih sudova.

U tekstu pod naslovom „Serbia’s Genocide Denial in Bosnia and Herzegovina“, koji potpisuju zamjenik direktora Odjela za Evropu i centralnu Aziju Benjamin Ward i direktorica Programa za međunarodnu pravdu Elizabeth Evenson, HRW posebno ukazuje na odluku vlasti Srbije da Mladića sahrani uz najviše vojne i državne počasti. Organizacije koje okupljaju preživjele žrtve rata u BiH osudile su takvu odluku.

Mladić je 27. augusta umro u pritvoru u Hagu. Međunarodni krivični tribunal za bivšu Jugoslaviju (ICTY) osudio ga je za ratne zločine, zločine protiv čovječnosti i genocid, a presuda je kasnije potvrđena u žalbenom postupku. Njegovo tijelo 3. septembra u Beogradu su dočekali zvaničnici Srbije.

HRW podsjeća da je Mladić uhapšen 2011. godine, nakon 16 godina skrivanja, te da je njegovo privođenje pravdi predstavljalo jedan od najznačajnijih rezultata međunarodne saradnje sa Haškim tribunalom. Posebnu ulogu u tome imala je Evropska unija, koja je saradnju Srbije sa Tribunalom povezivala s napretkom Beograda prema članstvu u EU.

U presudama Haškog tribunala utvrđena je Mladićeva odgovornost za široko rasprostranjene zločine, uključujući masovna pogubljenja najmanje 7.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka u genocidu u Srebrenici. Mladić je bio jedan od najviše rangiranih vojnih zvaničnika kojima je suđeno pred ICTY-em.

Human Rights Watch ocjenjuje da je Tribunal, posmatrano kroz njegov osnovni zadatak – procesuiranje odgovornih za teška kršenja međunarodnog humanitarnog prava na prostoru bivše Jugoslavije – ostvario veliki uspjeh. Svih 161 osoba protiv kojih je podignuta optužnica suočilo se s pravdom pred Tribunalom ili su umrle.

Međutim, problem je, prema HRW-u, ono što se dogodilo nakon sudskih procesa.

Organizacija upozorava da odluka vlasti Srbije da Mladića tretira kao ratnog heroja pokazuje da uspjeh međunarodnog pravosuđa nije doveo do zajedničkog prihvatanja činjenica o zločinima počinjenim tokom rata u BiH.

Posebno se ukazuje na stanje u Srbiji i RS.

HRW navodi da politički lideri i drugi akteri u Srbiji i RS negiraju zločine koje su počinile srpske, jugoslavenske i snage bosanskih Srba te često veličaju osobe koje je Haški tribunal pravosnažno osudio. Organizacija podsjeća i da je specijalni savjetnik Ujedinjenih nacija za prevenciju genocida već upozorio na rastuće negiranje genocida na Balkanu.

Zbog toga HRW smatra da nastavak međunarodne podrške domaćim suđenjima osobama nižeg ranga, iako važan, neće biti dovoljan da se prevaziđe duboka podijeljenost u odnosu prema ratnoj prošlosti.

Od Evropske unije i drugih međunarodnih partnera zemalja regiona traži se mnogo odlučniji pristup.

Prema stavu HRW-a, Srbiji i drugim vladama država zapadnog Balkana mora biti jasno stavljeno do znanja da će negiranje historijski i sudski utvrđenih činjenica ili poticanje etničke mržnje imati posljedice.

Istovremeno, međunarodni partneri trebali bi izvršiti pritisak na vlade u regionu da podrže dugogodišnje inicijative civilnog društva za uspostavljanje regionalnog procesa utvrđivanja istine i pomirenja.

Time Human Rights Watch pitanje odnosa prema ratnim zločinima više ne postavlja samo kao pitanje kulture sjećanja, već i kao pitanje odnosa Evropske unije i drugih zapadnih partnera prema vlastima koje negiraju pravosnažno utvrđene činjenice i veličaju osuđene ratne zločince.