Nezakonit rad hidroelektrane "Ulog" direktni je uzrok masovnog pomora ribe u gornjem toku Neretve. To je epilog nezavisne naučne istrage Fondacije ACT, predstavljene u Konjicu pred oko šezdeset stručnjaka i aktivista. Ovim su zvanično oborene prošlogodišnje tvrdnje nadležnih organa koji su, u pokušaju amnestiranja investitora, tvrdili da "nema dokaza" koji povezuju rad hidroelektrane s ekološkom katastrofom, prenosi Stav.ba.

Nezavisna naučna analiza, koju su proveli profesor Gabriel Singer sa Univerziteta u Innsbrucku, akademik Muriz Spahić i istraživač Mirza Čelebičić, precizno je locirala krivca. Satelitski snimci i naučni monitoring potvrdili su da je hidroelektrana radila u takozvanom vršnom režimu rada, čime su direktno prekršeni uslovi iz okolišne dozvole koja investitoru striktno nalaže isključivo protočni režim.

Iznenadno ispuštanje ogromnih količina vode iz dubinskih slojeva akumulacije srušilo je nivo kisika ispod kritične tačke za preživljavanje riječnog ekosistema. Prema nalazima profesora Singera, endemska mekousna pastrmka, rakovi i vodeni kukci nizvodno od brane nisu imali šansu – u roku od nekoliko sati bukvalno su se ugušili.

Tvrdnje Fondacije ACT i Organizacije sportskih ribolovaca "Konjic" jasne su: radilo se o svjesnom kršenju zakona radi ostvarivanja profita, što je rezultiralo masovnim pomorom ribe i potpunim uništenjem gornjeg toka rijeke.

Slučaj je sada prebačen na teren izvršne vlasti, a rokovi ističu. Vlada Federacije Bosne i Hercegovine još je u junu usvojila informacije Federalnog ministarstva okoliša i turizma, te Federalnog ministarstva poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva, davši im rok od tri mjeseca da poduzmu pravne i inspekcijske mjere za zaštitu sliva Neretve. Taj rok, koji uključuje i postupanje Federalnog pravobranilaštva, ističe u nedjelju, 15. septembra.

Struka i lokalna zajednica zahtijevaju radikalne korake. Hrabren Kapić iz OSR "Konjic" upozorava da pasivnost nadležnih direktno uništava lokalnu ekonomiju i zahtijeva hitno zaustavljanje rada HE "Ulog" u vršnom režimu. Pored toga, upućen je zahtjev za hitno obustavljanje svih novih hidroenergetskih projekata na ovom slivu, uvođenje javnog sistema monitoringa kisika i nivoa vode u realnom vremenu, te uspostavljanje međuentitetskog plana reagovanja na ekološke akcidente.

Ključni zakonski problem ostaje i blokada novog Zakona o slatkovodnom ribarstvu FBiH, koji od 2022. godine stoji u formi nacrta, ostavljajući na snazi zastarjeli zakon iz 2004. godine koji onemogućava brzu reakciju i oštre sankcije protiv ekocida.