Evropski parlament usvojio je preporuke za snažniju zaštitu demokratskih institucija od stranog uplitanja, dezinformacija i hibridnih napada. Rusija je označena kao primarna vanjska prijetnja, dok je Srbija u izvještaju izdvojena kao važno čvorište ruskih, a u manjoj mjeri kineskih operacija utjecaja.

Evropski zastupnici su 15. septembra u Strasbourgu sa 420 glasova za, 220 protiv i 26 suzdržanih usvojili izvještaj Posebnog odbora za Evropski štit za demokratiju.

Izvjestilac je švedski zastupnik Evropske narodne stranke Tomas Tobé.

Dokument sadrži preporuke za jačanje evropske otpornosti na strano uplitanje, manipuliranje informacijama, hibridne napade i koordinirane kampanje dezinformiranja.

Riječ je o nezakonodavnom izvještaju, što znači da njegovim usvajanjem predložene mjere nisu automatski postale zakon.

Evropski parlament njime politički poziva Evropsku komisiju i države članice da razviju snažnije instrumente zaštite.

Posebni odbor osnovan je u decembru 2024. godine kako bi analizirao sve učestalije prijetnje evropskim demokratskim procesima.

Njegovi članovi zaključili su da je odgovor Evropske unije i dalje previše fragmentiran te da pojedinačne države članice same teško mogu odgovoriti na koordinirane prekogranične operacije.

Jedan od ključnih prijedloga je jačanje Evropskog centra za demokratsku otpornost.

Evropska komisija već je predvidjela takav centar u okviru Evropskog štita za demokratiju, a Parlament traži da dobije jasan pravni mandat, poseban budžet i operativne kapacitete.

Zastupnici žele da centar povezuje postojeće sisteme saradnje i olakša koordinaciju država članica u kriznim situacijama.

Rusija označena glavnom prijetnjom

Izvještaj Rusiju opisuje kao primarnu vanjsku prijetnju demokratskom integritetu Evrope.

Zastupnici navode kibernetičke napade, sabotaže, podmetanje požara, špijunažu, ometanje signala, propagandne mreže i druge oblike hibridnog djelovanja.

U dokumentu se navode i aktivnosti povezane s Bjelorusijom, Kinom, Iranom i Sjevernom Korejom.

Parlament zato traži snažnije evropske kapacitete za borbu protiv hibridnih operacija i mogućnost proširenja sankcija protiv aktera koji učestvuju u kampanjama dezinformiranja ili pomažu u zaobilaženju postojećih restriktivnih mjera.

Sankcije, međutim, ne može samostalno uvesti Evropski parlament.

O takvim mjerama odlučuju države članice EU kroz nadležne institucije, dok Parlament svojim rezolucijama i izvještajima vrši politički pritisak i daje preporuke.

Posebno oštar dio izvještaja odnosi se na Srbiju.

U usvojenom tekstu navodi se da je Srbija postala “ključno čvorište dezinformacija” i posrednik za ruske, a u manjoj mjeri kineske operacije utjecaja.

Dokument se poziva i na slučajeve povezane s Moldavijom.

Prema moldavskim sudskim odlukama koje izvještaj citira, Srbija i entitet RS bili su domaćini kampa povezanog s Rusijom u kojem su regrutirani i obučavani ljudi za izazivanje masovnih nereda tokom moldavskih izbora i referenduma 2024. godine.

To je važno formulirati upravo tako – kao nalaz koji Evropski parlament prenosi pozivajući se na moldavske sudske odluke.

Izvještaj navodi i da je infrastruktura u Srbiji korištena u sofisticiranim spear-phishing napadima.

Napadači su se, prema dokumentu, predstavljali kao organizatori Beogradske sigurnosne konferencije kako bi ciljali zvaničnike i diplomate Evropske unije i NATO-a.

U istom dijelu izvještaja navodi se tvrdnja da je Srbija postala sigurno utočište za pojedine ruske špijune i oligarhe koji prate pripadnike ruske opozicije i pokušavaju zaobići sankcije.

Spominju se i državljani Srbije za koje se sumnjalo da su povezani s Rusijom, a koji su hapšeni zbog incidenata u Francuskoj i Njemačkoj usmjerenih na podsticanje etničkih i vjerskih podjela.

Evropski parlament i ranije je izražavao zabrinutost zbog ruskog utjecaja u Srbiji.

U izvještajima o napretku Srbije upozoravao je na djelovanje RT Balkana i Sputnika te na anti-EU i anti-zapadne narative koji se šire dijelom srbijanskog medijskog prostora.

Izbori, platforme i infrastruktura

Drugi veliki dio preporuka odnosi se na zaštitu izbornih procesa.

Zastupnici žele da se izborna infrastruktura tretira kao kritična infrastruktura, što bi trebalo omogućiti snažniju zaštitu od kibernetičkih napada, prikrivenog finansiranja i drugih pokušaja vanjskog utjecaja.

Posebna pažnja posvećena je velikim digitalnim platformama.

Parlament traži strožiju primjenu postojećih evropskih digitalnih pravila protiv koordiniranih bot-mreža, manipulativnih oglasa i pokušaja umjetnog pojačavanja političkih poruka tokom izbora.

Izvjestilac Tomas Tobé naglasio je da dokument, prema njegovom tumačenju, nije usmjeren na reguliranje političkog mišljenja.

“Rusija ostaje primarna prijetnja evropskom demokratskom integritetu i nijedna država članica ne može joj se učinkovito suprotstaviti sama”, rekao je nakon glasanja.

U izvještaju se istovremeno traži snažnija zaštita slobodnih i nezavisnih medija, istraživačkog novinarstva, akademskih sloboda i civilnog društva.

Zastupnici podržavaju i širenje medijske pismenosti i znanja o umjetnoj inteligenciji kako bi građani lakše prepoznavali manipulirane sadržaje.

Dokument poziva EU i da smanjuje stratešku zavisnost od tehnologija i komponenti pod kontrolom trećih država, posebno u kritičnoj infrastrukturi.

To uključuje veću evropsku tehnološku autonomiju i diverzifikaciju dobavljača kritičnih sirovina i opreme.

Parlament preporučuje i redovne velike vježbe pripravnosti, bolje sisteme ranog upozoravanja te snažniju saradnju država članica u slučaju hibridnih napada.

Usvajanje izvještaja ne znači da su sve te mjere već uvedene.

Radi se o političkom stavu većine Evropskog parlamenta i prijedlozima koji sada mogu utjecati na buduće zakonodavne i izvršne poteze Evropske komisije i država članica.

Za zemlje kandidatkinje, među kojima su Srbija i Bosna i Hercegovina, poruka izvještaja posebno je značajna.

Evropski parlament sve snažnije povezuje otpornost na rusko i drugo strano uplitanje s evropskim integracijama, a u slučaju Srbije najnoviji dokument koristi neke od do sada najoštrijih formulacija o ulozi zemlje u širenju ruskog utjecaja.

Izvor: HRT / Evropski parlament / EPRS