Srbija se za kratko vrijeme našla na udaru ozbiljnih kritika koje stižu iz Evrope. Nakon što je Evropski parlament usvojio rezoluciju sa najnegativnijim ocjenama o reformama u Srbiji, u Beograd stiže još kritika iz Brisela. Naime, Evropska komisija će 4. novembra objaviti izvještaje o proširenju za sve države kandidate, a prema saznanjima N1, izvještaj o Srbiji biće najnepovoljniji od početka pregovora o članstvu. Ukoliko ovaj izvještaj zaista bude tako kritičan, to bi bio udarac za režim u Srbiji, a kao mogući termin kad će Srbija morati da se odluči za ili protiv Evropske unije, pominje se decembar, piše Nova.rs.

Objavljivanje godišnjeg izvještaja Evropske komisije (EK) o napretku Srbije očekuje se početkom novembra, a prema riječima koordinatorke Nacionalnog konventa o EU (NKEU) Bojane Selaković, sigurno će biti oštriji nego prethodni.

Evropska komisija u godišnjem izvještaju ocjenjuje napredak svake države kandidatkinje u ispunjavanju kriterijuma za članstvo, posebno u oblastima vladavine prava, demokratije, institucija, javne uprave, ekonomije i usklađivanja sa pravnom tekovinom EU. U izvještaju se daju preporuke koje država treba da ispuni naredne godine, ukazuje na slabosti i oblasti koje zahtijevaju veći angažman.

Dopisnik RTS-a iz Brisela Dušan Gajić objavio je na Iksu šta će biti glavne poruke godišnjeg izvještaja Evropske komisije o Srbiji, a koji se očekuje sljedeće sedmice, te dodao da će biti najnepovoljniji do sada iz nekoliko razloga.

Najprije, prema saznanjima Gajića, u izvještaju se navodi da u Srbiji ne samo da nema napretka već je došlo do nazadovanja u ključnoj oblasti vladavine prava.

S obzirom na to da ova oblast određuje tempo svih ostalih poglavlja, to može dodatno da oteža pregovore o članstvu, koji su blokirani već četiri godine, napisao je Gajić, pozivajući se na dobro upućene izvore.

Takođe, navodi i da se na listi primjedbi Brisela navodno nalazi i izostanak reakcije na slučaj Banjska i odnos prema Rusiji i anti-EU retorika vlasti.

Beogradu će, kako se očekuje, u godišnjem izvještaju biti poručeno da je sada trenutak da napravi jasan geostrateški izbor – da li je opredijeljen za članstvo u EU ili ne.

Dopisnik RTS-a tvrdi da će se ove ocjene naći pred zemljama članicama u decembru, kada budu odlučivale o narednim koracima za Srbiju i druge zemlje kandidate.

Ozbiljna poruka da su se stvari promijenile

Vladimir Međak iz Evropskog pokreta u Srbiji za Nova.rs objašnjava da ono što je objavljeno, da navodno neće biti data preporuka za otvaranje Klastera tri, jeste ozbiljan korak unazad.

„To se nikad nije desilo i ne sjećam se kada je Evropska komisija povukla svoju preporuku, bez obzira na to šta države članice misle o tome. Ta preporuka je data još 2021, a povlačenje bi bilo ozbiljna poruka da su se stvari promijenile. Ako EK povuče preporuku za otvaranje Klastera 3, a naš ministar za evropske integracije Nemanja Starović je rekao da je dobio zeleno svjetlo za otvaranje klastera, ministar mora da podnese ostavku, jer je slagao. Ali to ćemo vidjeti u utorak, kad budemo vidjeli šta tačno piše u izvještaju“, navodi Međak.

Podsjećanja radi, ministar za evropske integracije Srbije Nemanja Starović nedavno je izjavio da je „posjeta predsjednice Evropske komisije (EK) Ursule fon der Lajen Beogradu protekla u konstruktivnoj atmosferi, te da Srbija ima ‘zeleno svjetlo’ za otvaranje novih klastera“. On je i prošlog mjeseca izjavio da očekuje da će klaster tri u procesu pristupanja Evropskoj uniji biti otvoren do kraja godine.

Sagovornik Nove ističe da ako to napiše komisija i potpiše Ursula fon der Lajen, koja je bila ključna osoba koja ih je branila, onda to znači da ta linija odbrane više ne postoji.

„Šta će države sa tim da urade, i kako će da postupe, ne možemo da znamo, jer države se dosad nisu pretjerano isticale, puštale su komisiju i držale se na bilaterali sa nama, osim Njemačke. Ako EK u izvještaju napiše sve onako kako je nezvanično objavljeno, to će biti ozbiljna promjena i onda je režim u Beogradu dobio udarac što se tiče podrške Brisela, jer oni ne mogu da se promijene“, kaže Međak i dodaje da onda to znači da je Evropska komisija prihvatila ono što je usvojio Evropski parlament.

Govoreći o vladavini prava, Međak naglašava da ako je zaista navedeno da je u vladavini prava napravljen korak unazad, to znači ocjena ‘back sliding’.

„Evropska komisija od 2012. i nakon nezakonitog otpuštanja guvernera NBS, nije napisala da Srbija ima ‘back sliding’ bilo gdje. To bi bile ozbiljne poruke da stvari ne idu kako treba i da moraju da se mijenjaju suštinski“, kaže on i napominje da ipak treba sačekati izvještaj EK i vidjeti tačno šta u njemu piše.

Pretpostavlja se da se rigorozniji ton Evropske komisije nadovezuje na posljednju rezoluciju Evropskog parlamenta o Srbiji. Inače, u rezoluciji su po prvi put navedeni konkretni slučajevi kršenja slobode okupljanja i izražavanja, kao i upozorenje učesnicima Ekspa 2027. da razmotre učešće zbog stanja vladavine prava i korupcije.

Kakav će biti stav evropskog zakonodavnog tijela, zvanično ćemo saznati naredne sedmice.