Kao što je izvijestio Moskov tajms, u Maliju, Burkini Faso, Tanzaniji i Egiptu već rade „Ruski domovi“, dok su u toku pregovori o otvaranju novih u Alžiru, Saudijskoj Arabiji i Ujedinjenim Arapskim Emiratima, što potvrđuje i Institute for the Study of War (ISW). Ti centri služe ne samo za promociju kulture, već i kao platforme za širenje ruskog narativa o ratu u Ukrajini i o ulozi Moskve u svijetu.

Kulturni centri i obavještajne mreže

Mnogi događaji u tim centrima prikazuju dokumentarne filmove o „povratku Krima“ ili o ruskoj „humanitarnoj misiji u Africi“. Analitičari upozoravaju da kulturni projekti često prate dolazak vojnih savjetnika i obavještajnih mreža. U Ekvatorijalnoj Gvineji, naprimjer, otvaranje partner-centra bilo je praćeno dolaskom ruskih trenera za predsjedničku gardu.

U poređenju sa zapadnim institucijama kao što su Britanski savjet ili Goethe Institut, ruska mreža je manja, ali raste brzo zahvaljujući stipendijama i obrazovnim programima. Više od 5.000 afričkih studenata ove godine će, prema najavi Jevgenija Primakova, dobiti finansiranu priliku za studij u Rusiji. Time Kremlj jača imidž zemlje koja nudi „alternativu“ Zapadu i priliku mladima iz globalnog juga.

Novi ruski centar u Srbiji

Na istom valu kulturno-političkog širenja, 26. oktobra 2025. godine u Beogradu je održana osnivačka skupština ogranka Ruskog historijskog društva, organizacije blisko povezane s Kremljom. Za predsjednika beogradskog vijeća izabran je bivši potpredsjednik Vlade Srbije Aleksandar Vulin, poznat po proruskim stavovima.

Na tom skupu su prisustvovali patrijarh Porfirije, ministar Ivica Dačić, potpredsjednica Skupštine Nevena Đurić i ruski ambasador Aleksandar Bocan-Harčenko. Patrijarh Porfirije je osnivanje ogranka nazvao dokazom „duhovne povezanosti srpskog i ruskog naroda u vremenu historijskog revizionizma“.

Rusko historijsko društvo osnovano je 2012. godine na inicijativu Sergeja Nariškina, šefa ruske Spoljne obavještajne službe (SVR), a među osnivačima su Ruska akademija nauka i državni mediji RIA Novosti i Interfaks. Zvanično, cilj mu je „očuvanje historijske istine“ i promovisanje ruske kulture, ali zapadni analitičari smatraju da je to dio šireg državnog projekta oblikovanja historijskog narativa u skladu s politikom Kremlja. U Beogradu, ovaj potez simbolično potvrđuje da Rusija nastavlja širiti svoj ideološki i kulturni utjecaj na Balkanu.

Treba podsjetiti i na Rusko-srpski humanitarni centar (RSHC) u Nišu, koji predstavlja zajedničku inicijativu vlada Rusije i Srbije sa zvaničnim ciljem pružanja pomoći u vanrednim situacijama – gašenju požara, uklanjanju neeksplodiranih sredstava i obuci spasilaca. Međutim, od samog početka Centar je pratio niz kontroverzi koje su ga pretvorile u jedno od najosjetljivijih pitanja u odnosima Beograda sa Zapadom. Zapadne diplomate i sigurnosni analitičari više puta su upozoravali da bi Centar mogao služiti kao maskirana ruska obavještajna baza na Balkanu, a ne samo kao humanitarna struktura.

Najveći spor izbio je kada je Rusija zatražila da Centar i njegovo osoblje dobiju diplomatski status, što bi im osiguralo imunitet i oslobađanje od nadzora domaćih institucija. Taj zahtjev naišao je na snažan otpor Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država, koje su upozorile da bi takav potez omogućio Moskvi da uspostavi trajno operativno prisustvo u južnoj Srbiji, svega nekoliko desetaka kilometara od granice s članicama NATO-a. Evropski parlament je u više navrata pozivao na zatvaranje Centra, tvrdeći da njegova djelatnost nije transparentna i da podsjeća na hibridni instrument ruskog utjecaja, dok su srbijanske vlasti isticale da se radi o „isključivo humanitarnoj ustanovi“.

Kritičari ukazuju da Centar, uprkos zvaničnoj misiji, rijetko provodi vidljive humanitarne akcije, dok se mnogo češće pojavljuje u političkim kontekstima i analizama o ruskom prisustvu na Balkanu.