Starije generacije, koje još pamte nekadašnji sistem i njegove praznike, znaju odgovor - riječ je o nekadašnjem Danu bezbjednosti. Nije naročito iznenađujuće što je ovaj datum vremenom nestao iz kolektivnog pamćenja. Povod za obilježavanje bio je dan kada je Josip Broz Tito 1944. godine naredio formiranje Odjeljenja za zaštitu naroda (OZNA), centralne obavještajne i kontraobavještajne službe tadašnje države. Sama skraćenica OZNA decenijama je nosila snažan teret zbog uloge te službe i brojnih zločina koji su joj pripisivani u Srbiji i Beogradu tokom 1944. i 1945. godine.

S desne strane prostire se ogroman kompleks Poljoprivredno-industrijskog kombinata Zemun, s farmama i oglednim poljima. Na prvi pogled, to nema mnogo veze s bezbjednošću. Međutim, ako se krene dalje pravo, nailazi se na kapije iza kojih počinje sasvim drugačiji svijet. Tu su policija i vojska.

U ovom području nalazi se poligon Specijalne antiterorističke jedinice policije, s brojnim kulama, savremenim komunikacionim sistemima i helidromom. Tu je i kompletna infrastruktura potrebna za obuku elitnih jedinica, od terena za vježbe do sportskog centra i bazena. U neka davna vremena, djeca iz kraja su čak mogla ući na bazen, ali samo ako bi ih neko od zaposlenih poveo sa sobom.

Kapija 13. maj / Kaldrma.rs / Privatna arhiva

Da je bezbjednosni i vojni karakter naselja duboko ukorijenjen, vidi se već na samom ulazu s Batajničkog puta. Tamo se prolazi kroz veliku kapiju u obliku luka, sa stražarnicama s obje strane. Prolaz je danas otvoren i slobodan, ali oni koji pamte starija vremena kažu da je nekada na tom mjestu stajala i petokraka, kao jasan simbol epohe u kojoj je naselje nastalo, piše "Kaldrma".

Naime, ovo mjesto gdje se nalazi kapija, u članku koji je objavio BBC 2020. godine, nosi mnogo zlokobniju simboliku.

Izvještaj BBC-a

Betonski luk iznad puta među njivama u Batajnici, nadomak Beograda, vodi ka policijskoj bazi okruženoj šibljem. Nekoliko stotina metara ispred baze stoji znak: „Zabranjeno osmatranje, snimanje i pristup“.

Tu su crkva, oronuli poljoprivredni kombinat, male seoske kuće, vrtić – ništa što bi ukazalo da su ovdje bile sakrivene žrtve zločina počinjenih 400 kilometara dalje – na Kosovu. Prije dvadesetak godina, ispod ovog luka prošle su hladnjače sa stotinama leševa kosovskih Albanaca. Bio je to pokušaj srbijanskih vlasti da sakriju masovna ubistva počinjena na Kosovu, piše "BBC".

Prva iskopavanja masovne grobnice u Batajnici počela su 2. juna 2001. godine, ali prikrivanje i zavjera šutnje i dalje traju, kažu aktivisti.

„Pronađene su i dvije cucle“

„Ovdje su pronađeni i posmrtni ostaci članova porodice Berisha. Među njima su bili četverogodišnji Genc, Granit koji je imao samo dvije godine i Lirija koja je bila u osmom mjesecu trudnoće“, rekao je pravnik i aktivista Mirko Medenica na javnom vođenju koje je organizovao Centar za primijenjenu istoriju u aprilu 2019. godine.

Jelena, jedna od desetak posjetiteljki, tada ga je pitala – ko su žrtve bile, čime su se bavile, koliko su imale godina. Zapisnik nastao tokom ekshumacija daje samo dio odgovora.

„Pronađene su i dvije cucle, nekoliko grickalica za nokte, otvarač za flaše, klikeri, zlatan nakit, satovi, olovke, brojanice, češljevi“, nastavio je Medenica.

Do sada su u Batajnici iskopana 744 tijela, među kojima je bilo i djece. Nakon ekshumacije, masovne grobnice su zatrpane, poravnate i na njima se do danas obavlja obuka policijskih specijalaca. Baza u Batajnici sjedište je Specijalne antiterorističke jedinice MUP-a Srbije.

Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju utvrdio je da je vodeću ulogu u prikrivanju zločina nad Albancima imao načelnik Resora javne bezbjednosti MUP-a Vlastimir Đorđević, koji je osuđen na 18 godina zatvora. Utvrđeno je da je premještanje tijela izvršeno po naređenju tadašnjeg predsjednika Jugoslavije Slobodana Miloševića.

Međutim, o grobnici se danas malo govori. Mnogi ne znaju šta se nalazilo nadomak Beograda, a još manje šta se 1990-ih godina dešavalo na Kosovu. Centar za primijenjenu istoriju i još nekoliko organizacija trude se da istina o Batajnici ne ostane pod zemljom.

„Kroz obilaske javnih mjesta koja svjedoče o istorijskim zbivanjima, trudimo se da podstaknemo razgovore o potisnutim, ali bitnim temama“, rekla je Ružica Dević, saradnica Centra za BBC.

Izvor: Nova.rs