Administracija američkog predsjednika Donalda Trumpa zaprijetila je evropskim zemljama odmazdom ako Evropska unija, u svojim naporima za jačanje odbrambenih kapaciteta kontinenta, odluči favorizovati domaće proizvođače oružja.

Američko ministarstvo odbrane usprotivilo se svakom pokušaju EU da ograniči pristup američkim proizvođačima evropskom tržištu, upozorivši da bi takav potez izazvao recipročne mjere. Ove dosad neobjavljene primjedbe Washington je iznio u svom doprinosu savjetovanju Evropske komisije, koja je ranije ovog mjeseca zatražila mišljenja vlada i industrije o evropskim pravilima za nabavku oružja, piše Politico.

Američki pritisak

U dokumentu poslanom Briselu uoči planiranih izmjena evropskih zakona o nabavci u odbrambenom sektoru, američka administracija je jasno poručila:

"Sjedinjene Države oštro se protive bilo kakvim izmjenama Direktive koje bi američkoj industriji ograničile mogućnost učestvovanja u nacionalnim odbrambenim nabavkama zemalja članica EU."

"Protekcionističke i isključive politike koje istiskuju američke kompanije s tržišta – dok najveće evropske odbrambene kompanije i dalje obilno profitiraju od pristupa tržištu u Sjedinjenim Državama – pogrešan su smjer", dodaje se u dopisu.

Stav Washingtona otkriva paradoks u američkom pristupu Evropi. Iako Trumpova administracija ponavljano poručuje Evropljanima da želi da preuzmu veći dio tereta konvencionalne odbrane kontinenta, SAD istovremeno ne želi da se to dogodi na štetu američkih odbrambenih kompanija.

Evropska nastojanja i zavisnost

Evropska komisija posljednjih nekoliko godina pokušava povećati udio evropskog naoružanja u arsenalima zemalja članica, pripremajući se za mogući sukob s Rusijom. Evropa se decenijama uveliko oslanjala na američku vojnu opremu, od borbenih aviona F-35 do artiljerijskih sistema HIMARS i protivzračne odbrane Patriot. Gotovo dvije trećine oružja koje blok uvozi dolazi iz SAD-a.

Oštro protivljenje Trumpove administracije moglo bi zakomplikovati šire napore Komisije u smjeru politike "Kupuj evropsko". To će ujedno biti i test spremnosti evropskih zemalja da postignu veću nezavisnost od SAD-a, koji je pod Trumpovim vodstvom postao sve nepouzdaniji partner.

Prijetnja odmazdom

Pentagon je u svom dopisu upozorio da bi svaki potez kojim bi se u buduće zakone o nabavci ugradila snažna klauzula "Kupuj evropsko" izazvao američku odmazdu:

• Preispitivanje izuzeća: SAD bi vjerovatno preispitale sva postojeća opšta izuzeća od zakona "Kupuj američko" (Buy American) koja su odobrena na osnovu sporazuma o recipročnoj odbrambenoj nabavci.

• Zatvaranje tržišta: To bi u praksi značilo zatvaranje američkog tržišta za evropske kompanije. Trenutno 19 od 27 članica EU ima potpisane takve sporazume.

• Individualne provjere: Sve buduće iznimke razmatrale bi se od ugovora do ugovora i to samo ako su nužne za NATO interoperabilnost.

Šire implikacije

Iako Pentagon primarno nabavlja opremu od američkih firmi, i evropske kompanije poput italijanskog Leonarda i švedskog Saaba prodaju svoju opremu SAD-u.

Washington tvrdi da bi klauzula "Kupuj evropsko" u nacionalnim nabavkama ograničila slobodu država, oslabila NATO i ugrozila sposobnost evropskih zemalja da ostvare ciljeve saveza. Također, navode da bi to bilo protivno trgovinskom sporazumu iz prošlog ljeta, prema kojem se Evropska komisija obavezala kupovati više američkog oružja.