Bosna i Hercegovina je drugu godinu zaredom ostala najveći regionalni emiter sumpor-dioksida iz termoelektrana na ugalj obuhvaćenih nacionalnim planovima za smanjenje emisija, navodi se u izvještaju “Comply or Close 2026”, koji je objavila organizacija CEE Bankwatch Network, prenosi N1.

Autori izvještaja upozoravaju da su emisije iz termoelektrana na Zapadnom Balkanu i osam godina nakon roka za primjenu pravila i dalje “zapanjujuće visoke”.

U 2025. godini Bosna i Hercegovina, Kosovo, Sjeverna Makedonija i Srbija ponovo su prekršile dozvoljene granice za sva tri regulisana zagađivača: sumpor-dioksid, prašinu i azotne okside.

Ukupne emisije sumpor-dioksida iz regionalnih termoelektrana bile su 6,6 puta veće od dozvoljenih, što izvještaj opisuje kao “najveće relativno prekoračenje od 2018. godine”.

Ugljevik i Gacko

Izvještaj posebno izdvaja termoelektranu Ugljevik, za koju se traži da oprema za odsumporavanje radi “odmah i kontinuirano”, uz monitoring u stvarnom vremenu kako bi se osiguralo da se sistem koristi stalno.

Za Gacko se traži hitna akcija radi smanjenja emisija prašine. Kao mogućnosti se navode smanjenje radnih sati ili ugradnja nove opreme, ali na osnovu realne procjene preostalog životnog vijeka elektrane.

Tuzla i Kakanj

Jedna od ključnih preporuka za vlasti u BiH odnosi se na blokove Tuzla 4 i Kakanj 5. U izvještaju se traži da se poništi odluka o produženju njihovog životnog vijeka i da se postrojenja zatvore.

Također se traži da zatvaranje Tuzle 3 bude zvanično potvrđeno.

Autori preporučuju i kazne za Elektroprivredu BiH i Elektroprivredu RS zbog prekoračenja dozvoljenih emisija, kao i za EP BiH ukoliko Tuzla 4 i Kakanj 5 nastave raditi nakon eventualnog ukidanja odluke o produženju njihovog rada.

Izbor: Zatvaranje ili kolaps

Izvještaj upozorava da, uprkos godinama kršenja propisa, “nijedna kompanija u regionu nije kažnjena” zbog neusklađenosti.

Autori navode da sada postoji “ozbiljna opasnost od nekontrolisanog izlaska iz uglja”, s nepotrebno teškim posljedicama po zajednice koje zavise od rudnika i termoelektrana.

“Jedini realan izbor za mnoge elektrane sada je između kontrolisanog, postepenog zatvaranja ili kolapsa”, stoji u izvještaju.

Za BiH se traži usvajanje energetskog i klimatskog plana s jasnijim rokovima za napuštanje uglja, uz ekonomsko obrazloženje za eventualna nova ulaganja u odsumporavanje u blokovima Kakanj 7 i Tuzla 6.

Autori preporučuju i određivanje najranijih mogućih rokova za zatvaranje Gacka, Kaknja 6 i Tuzle 5, jer smatraju da velika ulaganja u smanjenje zagađenja u tim blokovima vjerovatno neće biti ekonomski opravdana.

Na kraju, izvještaj traži da BiH zvanično odustane od planiranih termoelektrana Ugljevik III i Gacko II i da ne zamijeni zavisnost od uglja novom zavisnošću od gasa.