Polaganjem cvijeća, učenjem Fatihe i odavanjem počasti na Šehidskom mezarju Kovači u Sarajevu obilježena je 23. godišnjica smrti prvog predsjednika Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine i osnivača Stranke demokratske akcije (SDA) Alije Izetbegovića.

Godišnjici su prisustvovali članovi porodice, Bakir i Sebija Izetbegović, brojni domaći zvaničnici, predstavnici diplomatskog kora, te reisu-l-ulema Islamske zajednice u BiH Husein-ef. Kavazović, prisjećajući se Izetbegovićeve ključne uloge u najtežim godinama moderne historije Bosne i Hercegovine.

Alija Izetbegović rođen je 8. augusta 1925. godine u Bosanskom Šamcu u uglednoj begovskoj porodici. Porodica se 1868. godine doselila iz Beograda u Bosanski Šamac, a već 1927. godine njegov otac Mustafa, koji se bavio trgovinom i bankarstvom, odlučuje se na preseljenje u Sarajevo. U glavnom gradu BiH Izetbegović je završio osnovnu školu i gimnaziju.

Zbog pripadnosti organizaciji „Mladi muslimani“, Izetbegović je prvi put uhapšen 1946. godine i osuđen na trogodišnju zatvorsku kaznu, iz koje izlazi 1949. godine. Nakon što je napustio studije agronomije, upisuje Pravni fakultet u Sarajevu i uspješno ga završava. Od 1950. do 1960. godine radio je kao rukovodilac gradilišta, a narednih dvadeset godina kao pravni savjetnik u sarajevskim firmama.

U proljeće 1983. godine ponovo je uhapšen i u montiranom „Sarajevskom procesu“ osuđen na 14 godina zatvora, od kojih je odslužio šest.

Osnivanje SDA i vođenje države u najtežim danima

Po izlasku iz zatvora, Izetbegović 1990. godine osniva Stranku demokratske akcije (SDA), koja na prvim višestranačkim izborima osvaja najviše glasova. Izabran je za člana, a potom i za predsjednika Predsjedništva tadašnje SR BiH.

Na čelu države nalazio se u prelomnim trenucima: tokom održavanja referenduma o nezavisnosti, sticanja međunarodnog priznanja, te tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu od 1992. do 1995. godine. Predvodeći državno rukovodstvo u ratnim godinama, učestvovao je u ključnim međunarodnim pregovorima i bio jedan od potpisnika Dejtonskog mirovnog sporazuma 1995. godine.

Nakon rata obavljao je dužnost člana Predsjedništva BiH do oktobra 2000. godine, kada se dobrovoljno povukao iz aktivne politike. Na Trećem kongresu SDA 2001. godine proglašen je za počasnog predsjednika stranke.

Bogato književno naslijeđe i međunarodna priznanja

Pored političkog angažmana, Alija Izetbegović je ostavio dubok trag kao pisac, mislilac i filozof. Iza njega su ostale međunarodno priznate knjige i studije kao što su „Islam između Istoka i Zapada“, „Problemi islamskog preporoda“, „Islamska deklaracija“, autobiografski zapisi „Moj bijeg u slobodu“ i „Sjećanja“, te sabrana djela u deset tomova.

Za svoj rad dobio je brojna svjetska priznanja, uključujući Nagradu kralja Fejsala, medalju Centra za demokratiju iz Washingtona, nagradu foruma u Crans-Montani, te titulu svjetske ličnosti godine koju mu je 1995. dodijelio madridski list „El Mundo“. Univerzitet Marmara u Istanbulu dodijelio mu je 1997. godine počasni doktorat pravnih nauka.

Odlazak državnika i poruke svjetskih lidera

Alija Izetbegović preminuo je 19. oktobra 2003. godine u Sarajevu u 79. godini života. Njegovoj dženazi na Kovačima, po obilnoj kiši, prisustvovalo je oko 150.000 ljudi iz zemlje i inostranstva, uz telegrame saučešća iz stotinu država.

O njegovom historijskom značaju posvjedočili su i vodeći svjetski akteri. Tvorac Dejtonskog sporazuma Richard Holbrooke izjavio je tada da Bosna i Hercegovina ne bi postojala da nije bilo Izetbegovića. Slične poruke uputili su i turski lider Recep Tayyip Erdogan, istakavši Izetbegovićev život kao izraz ljudske časti i ustrajnosti, te tadašnji premijer Malezije Muhammed Mahatir i predsjednik Hrvatske Stjepan Mesić, naglasivši da je Izetbegović ostavio neizbrisiv trag u historiji regije.