"Ako Aleksandar Vučić, predsjednik Srbije, za mjesec dana ispuni uslove iz evropske agende, to bi bio veći uspjeh od otkrića vječitog života i brzine svjetlosti zajedno, ističe Ksenija Marković, međunarodni sekretar Demokratske stranke, odgovarajući tako na pitanje beogradskog Danasa može li Srbija za samo 30 dana da ispuni sve uslove iz reformske agende kako bi dobila milione eura iz EU fondova.

Ona napominje da je moguće da neko političkom odlukom proglasi da je "ispunio formu", ali to ne bi bio rezultat reformi, već još jedna epizoda političke predstave za strane posjetioce.

Tokom posjete Beogradu predsjednica Evropske komisije, Ursula von der Leyen jasno je Vučiću poručila – izvrši što si obećao, pa dođi za mjesec dana da vidimo šta si uradio. Odnosno dat mu je rok od mjesec dana da ispuni uslove iz agende i dobije novac iz EU fondova.

Sagovornici Danasa smatraju da će u narednih mjesec dana, vlast u Srbiji biti jače nego ikad do sada pod evropskom lupom. Podsjećaju i da je do juna ove godine Srbija trebalo da ispuni 17 mjera iz reformske agende, a do kraja godine još 20. Dakle ukupno 37 mjera, a do sada nije ispunjeno ništa.

S Vučićem nema napretka

"Dok je Aleksandar Vučić predsednik Srbije, nijedan suštinski zahtev Evropske unije ne može biti ispunjen, niti se bilo koja evropska vrednost može uspostaviti u našem društvu", kaže Markovićeva i dodaje da sa Vučićem nije moguć suštinski napredak ka Evropskoj uniji, jer se evropski put ne mjeri se papirima i čeklistama, već delima i vrijednostima koje su u potpunoj suprotnosti sa onim što on predstavlja.

Reforme u Srbiji ne bi trebalo da se sprovode, kako kaže, zato što to traži Ursula von der Leyen, već zato što to dugujemo sopstvenim građanima.

"A Vučićev režim je upravo ono što građane od evropskih vrednosti najviše udaljava", navodi međunarodna sekretarka DS. .

Bojana Selaković, koordinatorka Nacionalnog konventa o EU kaže za Danas da će u narednih mjesec dana, vlast u Srbiji biti jače, nego ikad do sada, pod evropskom lupom, a da li će Srbija uspjeti da ispuni uslove iz reformske agende, zavisi od toga kako će se do kraja spovesti proces za izbor Saveta REM-a i da li će biti primjedbi na zakonitost postupka u ovoj posljednjoj fazi.

"Zavisi i od toga da li će vlast praviti nove faulove koji se mogu podvesti pod urušavanje demokratije i vladavine prava. Posebno se to odnosi na osiguravanje slobode okupljanje i eventualne represivne akcije prema učesnicima protesnih okupljanja", navodi Selakovićeva, dok Marko Vujačić, međunarodni sekretar Zeleno levog fronta smatra da ne postoje realne šanse da Srbija za mesec dana ispuni uslove koji se od nje traže. 

Vujačić podsjeća da je Ursula von der Leyen Vučiću formalno ostavila "mjesec dana", ali realnost je jasna: do juna 2025. godine Srbija je trebalo da ispuni 17 mera iz reformske agende, a do kraja godine još 20. Dakle ukupno 37 mera, a, kako kaže, ispunjeno je nula.

Srbija i dalje čeka EU novac koji su naši susedi već dobili.

"A zaključno sa merama koje je trebalo do juna da ispunimo Srbije je trebalo da pripadne- 270 miliona evra, dok zaključno sa merama koje treba da se usvoje do kraja decembra ou rpgrama EU u Srbiju bi trebalo da stigne 530 miliona", objašnjava funkcioner Zeleno levog fronta.

On napominje i da se uslovi ne tiču samo REM-a i biračkog spiska i da su to bile tek početne mjere do kraja prošle godine.

Rezultat "nula"

"Reformska agenda naravno obuhvata i uvođenje viza za treće zemlje, usvajanje nove antikorupcijske strategije do 2028, ali i mere iz zelene tranzicije, digitalne agende, unapređenja poslovnog okruženja. Da je Srbija uradila potrebne mere, mogla je da povuče već do sad 270 miliona, a do kraja godine ukupno 530 miliona evra u grantovima i povoljnim pozajmicama. Ali sa rezultatom "nula" nema nikakve osnove za nove tranše. To dovoljno govori o kapacitetu ove vlade i njihovoj stvarnoj posvećenosti evropskim integracijama", napominje Vujačić

Prema njegovim riječima nije dovoljno da ministar za evropske integracije jurca po Evropi i u svaki tvit ubaci riječ "dinamično" i hešteg #SerbiaToEU. Evropski put, kaže, zahtjeva manje tvitovanja, a više rada na reformama. Ova vlast nema ni kapacitet, ni želju da uvede Srbiju u Evropsku uniju.

I Duško Lopandić, potpredsjednik Srbija centra ističe da se rok od mjesec dana u prvom redu odnosi na realizaciju nekih uslova iz Reformske agende (poput izbora REM i ispunjenje proporuka ODIHR oko izbornih uslova) koje je Srbija po planu trebalo da ispuni još prije godinu dana, zbog čega kasne finansijske isplate od strane EU Srbiji iz Plana rasta.

"Ovaj finansijski aspekt je najbitniji SNS vlastima, pa je Vučić uoči dolaska predsednice EK naložio da se "prihvate svi zahtevi" Evropske komisije na ove teme. Tokom balkanske turneje Fon der lajen je objavila odobrenje sredstava za Albaniju, Crnu Goru i Severnu Makedoniju, ali ne i za Srbiju, jer su poslednji dogovori „spakovani“ dan uoči njenog dolaska. To je naravno manir u Beogradu da se obeća i "dogovori" onoliko koliko je potrebno za potrebe propagande, ili ostvarenje koristi, a onda se sve brzo zaboravi", navodi Lopandić.

Prema njegovim riječima Brisel u suštini nastoji da održi kakav takav dijalog sa vlastima koje su do grla u krizi – iako je većinsko mišljenje u Evropi da Srbija sa ovakvim vlastima nema šanse da pristigne zemlje Zapadnog Balkana, koje brže napreduju ka EU, ili uopšte da ispuni suštinske uslove za članstvo u uniji. 

Srozana pozicija predsjednika Srbije

"Debata u Evropskom parlamentu i očekivana rezolucija pokazaće realno do koje mere se Vučićeva pozicija u EU srozala, kao posledica represije tokom protesta i utiska o nesposobnosti, ili otpora prema demokratskim reformama i zahtevima tokom protesta", napominje Lopandić.

Branka Latinović, potpredsjednica Foruma za međunarodne odnose smatra da nije prvi put da se Srbija našla pred uslovljavanjima i rokovima.

"Takvih situacija je bilo i ranije, ali "domaći zadatak" koji treba da se uradi nije bio tako zahtevan, obiman i ujedno težak, kao sada, jer toliko obaveza treba ispuniti za samo mesec dana. Pri tome, Ursula fon der Lajen je postavila i drugi uslov, koji je trajan, a to je ono podsećanje na glavne vrednosti EU koje se zasnivaju na vrednostima demokratije koja svaka država kandidat mora da ispuni. I to su ti bazični kriterijumi, dopunjeni borbom protiv korupacije i organizivanog kriminala, koji moraju biti permanetni. To nije stvar kampanje, vec kontinuiteta i pune primene, odnosno implementacije preuzetih obaveza. To je ključna poluga u međunarodnim odnosima – izvršavanje preuzetih obaveza", objašnjava sagovornica Danasa.

S obzirom na rokove koje je Vlada definisala u reformskoj agendi, kako dodaje, i koji su više puta skraćivani kako bi se uhvatio ritam i sa drugima iz Zapadnog Balkana, to ne bi trebalo da bude problem, ali je glavno pitanje koliko je tih obaveza već realizovano.

"Vučić ima još jedan, drugi problem, ne manje izazovan i ni malo lak, a to je njegov rečnik i ponašanje prema onima koji protestuju. On to mora da promeni, a to je veoma teško za njega. Vlast već pokušava da u javnosti ostavi utisak, kao što je bilo gostovanje ministra Starovića na RTS nakom posete predsednice EK, da dobro napredujemo, da smo povećali stepen usaglašenosti na 61 odsto. A drugi su odavno na 100 odsto usaglašenosti. U celini, ne mislim da sve obaveze sa liste mogu za mesec dana ne mogu da se ispune i dobije zeleno svetlo. Konststovaće se određeni napredak. I potom će uslediti nova provera, sa drugim kraćim rokom. Sve u svemu teško ostvarljiv domaći zadatak", zaključuje Branka Latinović.