Od Ministarstva zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske zatraženo je da u skladu sa mogućnostima preduzme mjere iz svoje nadležnosti sa ciljem usklađivanja odredbi Pravilnika o utvrđivanju sposobnosti lica u postupku ostvarivanja prava iz socijalne zaštite i utvrđivanja funkcionalnog stanja korisnika koje se odnose na procjenu samostalnosti (Bartelov test), sa razvojem standarda u ovoj oblasti, postavljenih od strane Svjetske zdravstvene organizacije.

Institucija Ombudsmena za ljudska prava Bosne i Hercegovine primila je 28.marta  žalbu Helsinškog parlamenta građana Banja Luka povodom navoda o diskriminaciji osoba sa invaliditetom u primjeni Pravilnika o utvrđivanju sposobnosti lica u postupku ostvarivanja prava iz socijalne zaštite i utvrđivanja funkcionalnog stanja korisnika.

Podnosioci žalbe navode da je pomenutim Pravilnikom (članom 12) propisano da je instrument za procjenu aktivnosti svakodnevnog života Bartelov test, koji je zastario i diskriminiše osobe sa određenim vrstama oboljenja, odnosno stanja/invalidnosti, kao što su oštećenje sluha, vida ili govora.

Sa aspekta progresivne realizacije socijalnih prava, Ombudsmeni ukazuju da postoji vjerovatnoća da su osobe sa određenim stanjima invaliditeta isključene iz pristupa socijalnoj zaštiti i podršci koja im je neophodna.

U izvođenju ovakvog zaključka, Ombudsmeni su se rukovodili Međunarodnom klasifikacijom funkcionisanja, invaliditeta i zdravlja, koja obuhvata širok spektar invaliditeta i opštim principima inkluzije i nediskriminacije sadržanim u Konvenciji o pravima osoba sa invaliditetom, koja u tački e) Preambule predviđa da je fenomen invalidnosti koncept koji se razvija a da sama invalidnost proističe iz interakcije osoba sa oštećenjima sa okolinskim barijerama i barijerama koje se odražavaju u stavovima zajednice a otežavaju puno i efektivno učešće osoba sa invaliditetom u društvu na osnovu jednakosti sa ostalim članovima tog društva.

U toku istrage predstavljene su informacije o upotrebi savremenijih i sveobuhvatnijih instrumenata za procjenu nivoa funkcionalnosti i invalidnosti, kao što je WHODAS 2.0 instrument koji koristi Svjetska zdravstvena organizacija. Prema relevantnim stavovima struke, kombinovana primjena WHODAS 2.0 i Bartel indeksa se sve više afirmiše kao metodološki i socijalnopolitički utemeljen pristup procjeni invaliditeta i funkcionalnog statusa. 

(A.T.)