Uvriježeno je vjerovanje da boravak na hladnoći direktno uzrokuje prehladu, zbog čega mnogi roditelji često savjetuju djeci: „Obuci se, prehladit ćeš se!“.

Međutim, stručnjaci upozoravaju da je veza između niskih temperatura i respiratornih simptoma poput kašlja i curenja nosa mnogo složenija. Iako se čini logičnim povezati ih, naučna istraživanja otkrivaju kompleksne uzroke sezonskih oboljenja.

Virusi su primarni uzročnici

Iako se prehlade češće javljaju tokom zimskih mjeseci, stručnjaci ističu da se ne radi o direktnoj uzročno-posljedičnoj vezi. „Prehlade su češće zimi, ali se gotovo sigurno radi o korelaciji, a ne o uzročnosti“, rekao je John Tregoning, profesor imunologije vakcina na Imperial College Londonu. Ljekari se slažu da prehlade uzrokuju virusi, dok niska vanjska temperatura sama po sebi nije uzrok bolesti.

Najčešći uzročnici su rinovirusi, odgovorni za približno polovinu svih prehlada i sličnih respiratornih infekcija. Ovi mikroorganizmi šire se kapljičnim putem – kašljanjem i kihanjem – ili dodirom kontaminiranih površina. Zbog toga se postavlja pitanje zašto je aktivnost ovih virusa izraženija tokom zimskih mjeseci. Odgovor leži u kombinaciji ljudskog ponašanja i fizioloških reakcija organizma na hladnoću.

Tokom hladnijih mjeseci ljudi provode više vremena u zatvorenim i slabije provjetrenim prostorima. Boravak u uredima, školama ili javnom prijevozu, u bliskom kontaktu s drugim ljudima, olakšava prijenos virusa. Podaci prikupljeni tokom pandemije COVID-19 to jasno potvrđuju: učestalost mnogih drugih virusnih bolesti značajno se smanjila tokom perioda ograničenog kretanja zbog smanjenog bliskog kontakta među ljudima. Zabilježen je čak i nestanak jednog soja gripe usljed prekida lanca prijenosa.

Utjecaj hladnoće na imuni sistem

Iako niska temperatura sama po sebi ne izaziva bolest, ona može smanjiti sposobnost tijela da se odbrani od infekcija, čime se povećava rizik od obolijevanja. Hladan i suh zrak, karakterističan za zimski period, ima nekoliko negativnih učinaka na primarnu odbrambenu barijeru organizma – gornje disajne puteve. Udisanje takvog zraka može izazvati sužavanje krvnih sudova u nosu i grlu, čime se smanjuje dotok bijelih krvnih zrnaca, ključnih za imuni odgovor, piše The Guardian.

Nedavna istraživanja pokazala su da pad temperature nosnog tkiva za samo pet stepeni Celzijusa može smanjiti njegovu lokalnu otpornost na infekcije. Dodatno, suhi zimski zrak, čiji se učinak često pojačava grijanjem zatvorenih prostora, isušuje sluznicu nosa. Ta sluznica, zajedno s finim dlačicama (cilijama), ima ulogu zadržavanja i uklanjanja virusa prije nego što uđu u organizam. Kada je sluznica suha i nadražena, mogu nastati mikropukotine koje virusima olakšavaju ulazak u tijelo.

Dodatni faktor je i smanjena razina vitamina D. Zbog manje izloženosti sunčevoj svjetlosti tokom zime, nivoi ovog vitamina – koji ima ključnu ulogu u očuvanju zdravog imuniteta – često su niži, što dodatno povećava osjetljivost na infekcije.

Ključ prevencije nije u izbjegavanju hladnoće, već u provođenju higijenskih mjera poput redovnog pranja ruku, provjetravanja prostorija te jačanja opće otpornosti organizma.