Evropa se suočava s najozbiljnijom sigurnosnom krizom u posljednjih nekoliko decenija, piše bivši predsjednik Republike Turske Abdullah Gül u autorskoj analizi objavljenoj na portalu Project-Syndicate.org. Prema njegovoj ocjeni, aktuelna situacija nije posljedica samo povratka Donalda Trumpa u Bijelu kuću, nego dugogodišnje strateške iluzije da se sigurnost može trajno prepustiti drugome.

„Kontinent je predugo uživao dividende mira, a da pritom nije ozbiljno razmišljao o cijeni vlastite zaštite“, navodi Gül, dodajući da je trenutna kriza tek razotkrila slabosti koje su se taložile godinama.

Evropa je, kako ističe, ostala snažna u domenu tzv. meke moći – kroz promociju demokratije, ljudskih prava i dobrog upravljanja – ali to više nije dovoljno. Potrebna je izgradnja kredibilnog sigurnosnog okvira koji će biti komplementaran NATO-u, a ne njegova zamjena. „Autonomija ne znači izolaciju, niti odricanje od savezništava, nego sposobnost da se preuzme odgovornost“, poručuje Gül.

On smatra da poruke iz Vašingtona, uključujući i retoriku administracije Donalda Trumpa, predstavljaju svojevrsno upozorenje Evropi.

„Bez obzira na to ko sjedi u Bijeloj kući, Evropa više ne može računati na trajnu američku supremaciju i bezuslovnu zaštitu“, piše Gül, naglašavajući da je promjena mentaliteta jednako važna kao i promjena politike.

Posebno upozorava da nova evropska sigurnosna arhitektura ne smije biti ograničena institucionalnim granicama Evropske unije. Prema njegovom stavu, Evropa nema kapacitet da se brani bez saveznika iz NATO-a koji nisu članice EU, prije svega Turske i Ujedinjenog Kraljevstva.

„Sigurnosni okvir mora se protezati od Atlantika do Crnog mora i obuhvatiti Evropu u njenom najširem geografskom i strateškom smislu“, navodi on.

Govoreći o odnosima Turske i Evropske unije, Gül podsjeća na period pregovora o pristupanju i prepreke koje su, kako tvrdi, bile politički motivirane.

„Sada je Evropska unija ta koja se nalazi u poziciji potrebe“, ističe, dodajući da bi iskren i ravnopravan dijalog mogao otvoriti novu fazu saradnje.

Turska, prema njegovim riječima, donosi ne samo vojnu snagu – kao zemlja s drugom najvećom vojskom u NATO-u – nego i regionalni utjecaj koji se proteže od Kavkaza do Bliskog istoka.

„U više navrata pokazali smo da smo spremni djelovati kada evropska sigurnost to zahtijeva“, naglašava Gül, podsjećajući na ulogu Turske tokom Hladnog rata, ali i u aktuelnim krizama, uključujući rat u Ukrajini.

On ocjenjuje da bi obnovljeno partnerstvo između Turske i Evropske unije imalo višestruke koristi.

„U vremenu kada se međunarodni poredak preoblikuje, potrebna je hrabrost da se razmišlja izvan ustaljenih okvira“, piše Gül, zaključujući da Evropa mora „odrasti u strateškom smislu“ i iskoristiti puni potencijal koji ima.

Poruka njegove analize je jasna: bez šireg, inkluzivnog i realnog sigurnosnog aranžmana, evropska konstrukcija ostat će nedovršena. A vrijeme za djelovanje, upozorava, brzo ističe.