Kriza finansiranja BHRT-a ponovo je u fokus javnosti stavila pitanje kako su organizovani i finansirani javni medijski servisi širom Evrope. Modeli se značajno razlikuju, od potpunog ukidanja klasične RTV pretplate do visokih, strogo regulisanih taksi koje gotovo u potpunosti finansiraju rad javnih emitera, piše Klix.ba.

Prije svega, važno je napomenuti specifičnost problema javnih servisa u Bosni i Hercegovini, gdje je sistem javnog servisa, iako ne u teoriji, u praksi podijeljen po svojevrsnom etnonacionalnom principu što na terenu otežava jedinstven pristup plaćanju RTV takse.

Zbog toga su sve glasniji oni koji pozivaju visokog predstavika u BiH da iskoristi svoje ovlasti i nametne obavezu plaćanja RTV pretplate, što se konkretno odnosi na plaćanje višemilionskog duga koji emiter u entitetu RS, RTRS, duguje BHRT-u kao državnom operateru.

Dok se čeka na rješenje ovog problema, koji neminovno prijeti gašenju državnog javnog servisa u BiH, važno je podsjetiti kako to izgleda u drugim evropskim zemljama.

Dok su neke zemlje, poput Španije i Rumunije, ukinule direktnu pretplatu i prešle na finansiranje iz budžeta ili općih poreza, veliki broj evropskih država i dalje zadržava model obavezne takse po domaćinstvu, uz različite mehanizme naplate i kombinacije s drugim izvorima prihoda.

Najskuplje RTV pretplate u Evropi

Švicarska - SRG SSR

Godišnja pretplata iznosi oko 335 švicarskih franaka (oko 340 eura) po domaćinstvu. Taksa se plaća bez obzira na to da li domaćinstvo posjeduje televizor, jer se sadržaj može pratiti i putem interneta. Sistem je centralizovan, a naplata se vrši po principu obavezne registracije svakog domaćinstva. Zbog visoke pretplate, komercijalni sadržaj je ograničen.

Specifičnost švicarskog servisa je što mora proizvoditi program na četiri zvanična jezika.

• Televizija (8 kanala): SRF 1, SRF zwei, SRF info (na njemačkom); RTS 1, RTS 2 (na francuskom); RSI La 1, RSI La 2 (na italijanskom); RTR (na romanš jeziku, dijeli frekvenciju).

• Radio (17 stanica): Imaju 6 stanica na njemačkom (uključujući SRF 1-4, Virus, Musikwelle), 4 na francuskom, 3 na italijanskom, jednu na romanš jeziku i 3 muzičke/specijalizovane digitalne stanice.

Njemačka - ARD i ZDF

Takozvani Rundfunkbeitrag iznosi 18,36 eura mjesečno, odnosno oko 220 eura godišnje po domaćinstvu. Plaćanje je obavezno bez obzira na broj uređaja ili stanara. Više od 85 posto budžeta dolazi upravo iz pretplate, dok su reklame strogo ograničene, a dozvoljene su radnim danima do 20 sati, najviše 20 minuta dnevno, a nedjeljom i praznicima su zabranjene. Država ne finansira redovan rad iz budžeta, čime se nastoji očuvati politička nezavisnost.

Njemački sistem je najkompleksniji na svijetu. ARD je zapravo savez 9 regionalnih emitera (WDR, NDR, SWR itd.), dok je ZDF odvojena nacionalna mreža.

• Televizija (~20 kanala): ARD ima Das Erste (glavni nacionalni), a ZDF ima svoj glavni kanal. Svaki od 9 regionalnih centara ARD-a ima svoj TV kanal. Imaju i specijalizovane kanale (ZDFneo, ZDFinfo, ONE, tagesschau24), te zajedničke partnerske kanale (3sat, Arte, dječiji KiKA, dokumentarni Phoenix).

• Radio (preko 70 stanica): ZDF ne emituje radio, ali ARD-ovi regionalni centri drže oko 70 lokalnih i regionalnih radijskih stanica (od vijesti do klasične muzike). Uz to, Deutschlandradio (nacionalni radio) ima 3 glavne stanice.

Ujedinjeno Kraljevstvo - BBC

TV licenca iznosi 174,50 britanskih funti godišnje (oko 205 eura). Obavezna je za svako domaćinstvo koje gleda ili snima program uživo, kao i za korištenje BBC iPlayer platforme. BBC se dominantno finansira iz pretplate, dok su reklame na domaćim kanalima zabranjene.

• Televizija (10 kanala): BBC One, BBC Two, BBC Three, BBC Four, BBC News, BBC Parliament, CBBC (za djecu), CBeebies (za najmlađe), BBC Scotland i BBC Alba (na škotskom gelskom).

• Radio (~50 stanica): 11 nacionalnih stanica (najpoznatije su Radio 1 do 6, Asian Network, World Service), plus mreža od oko 40 lokalnih radijskih stanica širom Engleske, Velsa, Škotske i Sjeverne Irske.

Austrija - ORF

Od 2024. godine uveden je jedinstveni ORF-Beitrag od 15,30 eura mjesečno (183,60 eura godišnje). U pojedinim pokrajinama naplaćuju se i dodatne lokalne takse, pa ukupni iznos može dostići i oko 240 eura godišnje. ORF kombinira prihode od pretplate i oglašavanja.

• Televizija (4 kanala): ORF 1 (zabava, sport), ORF 2 (vijesti, kultura, regionalni program), ORF III (informacije i kultura), ORF Sport+. (ORF je također partner na kanalu 3sat).

• Radio (12 stanica): 3 nacionalne stanice (Ö1 - kultura, Ö3 - pop/hitovi, FM4 - omladinski/alternativni) te 9 regionalnih stanica za svaku od austrijskih saveznih pokrajina.

Irska - RTÉ

Godišnja TV licenca iznosi 160 eura. Obavezna je za svako domaćinstvo koje posjeduje televizor ili opremu sposobnu za prijem signala. RTÉ se finansira kombinacijom pretplate i komercijalnih prihoda.

• Televizija (4 kanala): ORF 1 (zabava, sport), ORF 2 (vijesti, kultura, regionalni program), ORF III (informacije i kultura), ORF Sport+. (ORF je također partner na kanalu 3sat).

• Radio (12 stanica): 3 nacionalne stanice (Ö1 - kultura, Ö3 - pop/hitovi, FM4 - omladinski/alternativni) te 9 regionalnih stanica za svaku od austrijskih saveznih pokrajina.

Najjeftinije RTV pretplate u Evropi

Albanija - RTSH

Mjesečna taksa iznosi oko 100 leka (približno 0,95 eura), odnosno oko 11,5 eura godišnje. Naplata se vrši putem računa za električnu energiju. Zbog niske pretplate, RTSH ima ograničene finansijske kapacitete i oslanja se i na druge izvore prihoda.

• Televizija (oko 12 kanala): Glavni kanali RTSH 1, 2 i 3, te informativni RTSH 24. Pored njih, imaju specijalizovane digitalne kanale: RTSH Sport, Muzikë, Film, Fëmijë (djeca), Shqip (kultura) i Kuvend (parlament). Imaju i nekoliko regionalnih TV kanala.

• Radio (8 stanica): Radio Tirana 1, 2 (omladinski) i 3 (strani jezici), Radio Tirana Klasik, te 4 regionalne radijske stanice.

Srbija - Radio-televizija Srbije i Radio-televizija Vojvodine

RTV taksa iznosi 299 dinara mjesečno (oko 2,55 eura), odnosno približno 30,5 eura godišnje. Naplaćuje se putem računa za električnu energiju. Budući da taj iznos ne pokriva sve troškove, javni servisi se značajno oslanjaju i na budžetske subvencije te prihode od oglašavanja.

Zakon prepoznaje dva javna servisa: RTS (nacionalni) i RTV (za teritoriju Vojvodine).

• Televizija (~14 kanala): RTS ima 3 osnovna kanala (RTS 1, 2, 3) i RTS Svet (za dijasporu). Pored toga imaju paket specijalizovanih kablovskih kanala (Drama, Muzika, Kolo, Život, Nauka, Trezor, Klasika, Poletarac). RTV ima svoja 2 kanala (RTV 1 i RTV 2).

• Radio (7 stanica): RTS drži 4 stanice (Radio Beograd 1, 2, 3 i Beograd 202). RTV ima 3 stanice (na srpskom i jezicima manjina).

Grčka - ERT

Građani plaćaju tri eura mjesečno kroz račun za električnu energiju, odnosno 36 eura godišnje. Model je kombinovani, a uz pretplatu, ERT ostvaruje i dodatne prihode.

• Televizija (5 kanala): ERT1, ERT2, ERT3 (smješten u Solunu), ERT News (cjelodnevne vijesti) i ERT World (za dijasporu). Postoji i ERT Sports kao digitalni (hbbTV) kanal.

• Radio (~26 stanica): 5 nacionalnih stanica (Prvi, Drugi, Treći program, ERA Sport, Kosmos), međunarodni Voice of Greece i čak 19 regionalnih lokalnih stanica širom Grčke i na ostrvima.

Portugal - RTP

Audiovizuelni doprinos iznosi 2,85 eura mjesečno (plus PDV), odnosno oko 36 eura godišnje. Naplata se vrši putem računa za struju. Zbog relativno niskog iznosa, RTP se finansira i iz budžetskih sredstava te oglašavanja.

• Televizija (8 kanala): RTP1, RTP2, RTP3 (vijesti), RTP Memória (arhiva/klasici), dva regionalna kanala (RTP Madeira, RTP Açores), te RTP Internacional i RTP África.

• Radio (~7 stanica): 3 nacionalne stanice (Antena 1, 2, 3), 2 međunarodne (RDP Internacional, RDP África) i regionalne stanice za Azore i Madeiru.

Bosna i Hercegovina - BHRT, FTV i RTRS

U Bosni i Hercegovini RTV taksa za sistem koji čine BHRT, Federalna televizija i Radiotelevizija Republike Srpske iznosi 7,50 KM mjesečno, odnosno oko 46 eura godišnje. Naplata se vrši putem računa za telefon ili električnu energiju, zavisno od entiteta i operatera.

BiH ima najkompleksniji i najraskomadaniji sistem u ovoj grupi, sačinjen od jednog državnog i dva entitetska emitera. Za razliku od Srbije gdje RTS ima cijeli paket kablovskih kanala, emiteri u BiH nude isključivo osnovne kanale.

• Televizija (4 kanala): BHT 1 (državni), Federalna TV (entitetski - FBiH), RTRS i RTRS Plus (entitetski - RS).

• Radio (3 stanice): BH Radio 1 (državni), Radio FBiH i Radio Republike Srpske. Nema specijalizovanih tematskih radijskih stanica.