Nevladine organizacije Centar za građansko obrazovanje (CGO) iz Crne Gore i Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) iz Bosne i Hercegovine zatražile su od Fonda PIO Crne Gore da raskine ugovor sa rehabilitacionim centrom "Vilina Vlas" kod Višegrada.

Sistematsko seksualno nasilje

Kao razlog navode ratne zločine i sistematsko seksualno nasilje počinjeno u tom objektu tokom rata u Bosni i Hercegovini.

Centar za građansko obrazovanje iz Crne Gore i Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije iz Bosne i Hercegovine uputili su Fondu penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore inicijativu za raskid ugovora i povlačenje rehabilitacionog centra "Vilina Vlas" kod Višegrada iz programa odmora i oporavka koji Fond PIO nudi korisnicima i korisnicama penzija po povoljnim uslovima.

Penzioneri i penzionerke u Crnoj Gori imaju mogućnost korišćenja odmora i oporavka u više objekata u zemlji i regionu, što se u saopćenju navodi kao važna i društveno odgovorna mjera. Međutim, CGO i UDIK smatraju da izbor tih partnerskih objekata mora biti usklađen s osnovnim etičkim principima, kulturom sjećanja i poštovanjem žrtava ratnih zločina.

Banjsko lječilište "Vilina Vlas", udaljeno oko pet kilometara od Višegrada, tokom rata u Bosni i Hercegovini opisuje se kao mjesto zatočenja, mučenja i sistematskog seksualnog nasilja nad nesrpskim stanovništvom. Prema izvještaju posebnog Komiteta Ujedinjenih nacija iz 1994. godine, tokom 1992. godine u tom objektu silovano je oko 200 žena, od kojih su neke ubijene, dok su neke izvršile samoubistvo.

U tekstu se navodi i da je tu zlostavljano i mučeno 17 građana bošnjačke nacionalnosti iz mjesta Sjeverin kod Priboja, koje su u oktobru 1992. oteli pripadnici paravojne formacije "Osvetnici", predvođeni ratnim zločincem Milanom Lukićem.

U jednoj od presuda Suda Bosne i Hercegovine ovaj objekat je opisan kao "rehabilitacioni centar pretvoren u ženski logor u koji su dovođene žene i djevojčice koje su sistematski maltretirane". U saopćenju se dodaje da je, nažalost, samo jedan od počinilaca procesuiran, Željko Lelek, osuđen na 16 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti, uključujući seksualno nasilje počinjeno u "Vilinoj Vlasi", dok su drugi uglavnom osuđeni za druge zločine počinjene u Višegradu i okolnim mjestima.

Nastavila da radi nakon rata kao lječilište

Nakon rata, "Vilina Vlas" je nastavila da radi kao banjsko i rehabilitaciono lječilište. Organizacije naglašavaju da na samom objektu, niti u njegovoj zvaničnoj prezentaciji, nema informacije da je tokom rata bio mjesto zatočenja, mučenja i silovanja. Ne postoji ni spomen-obilježje, memorijalna ploča niti bilo kakvo obilježje koje bi posjetioce upozorilo na zločine, što se opisuje kao sistematski pokušaj brisanja činjenica o počinjenim zločinima uz podršku vlasti tog entiteta Bosne i Hercegovine.

Promocija ovog objekta u turističke i rehabilitacione svrhe bez konteksta i pijeteta prema žrtvama ocjenjuje se kao primjer negiranja i normalizacije zločina. Prema navodima u saopćenju, mnogi gosti koji danas dolaze u "Vilinu Vlas" nisu svjesni da borave u prostoru u kojem su prije tri decenije počinjena masovna silovanja i ubistva.

Zbog toga CGO i UDIK pozivaju Fond PIO da, u skladu s principima društvene odgovornosti i poštovanja žrtava, pokrene postupak raskida važećeg ugovora sa rehabilitacionim centrom "Vilina Vlas". Istovremeno traže da se pri budućem izboru partnera uvedu jasni kriteriji koji uključuju poštovanje dostojanstva žrtava ratnih zločina i odgovoran odnos prema nasljeđu prošlosti.

Organizacije izražavaju žaljenje što rukovodstvo Fonda PIO do sada nije preduzelo takve korake, iako je ovo pitanje nedavno ponovo aktuelizovano u Crnoj Gori od strane dijela medija.

U zaključnoj poruci navodi se da bi raskid ovog ugovora predstavljao jasan signal da Crna Gora ne pristaje na normalizaciju mjesta zločina pod plaštom turizma i rehabilitacije, već da institucije države doprinose izgradnji društva koje se odgovorno odnosi prema prošlosti i pokazuje solidarnost sa žrtvama.