Piše: Oleksandr Levčenko

Neuspješna vanjska politika Kremlja na Južnom Kavkazu prisiljava V. Putina da pribjegava otvorenim prijetnjama Jermeniji zbog njenog kursa prema pristupanju EU. Šef Kremlja je tokom konferencije za medije u Moskvi izjavio da Jermenija treba što prije da se „opredijeli“ po pitanju članstva u Evropskoj uniji, nakon čega je moguć „meki razlaz“, te da bi takva odluka mogla biti donesena na osnovu rezultata referenduma.

Međutim, Putin je potom počeo prijetiti Jerevanu, ukazujući na Ukrajinu i tvrdeći da je „ono što se sada dešava na ukrajinskom pravcu“ počelo zbog „pokušaja ulaska Ukrajine u EU“. Time se iza Putinove retorike o „civilizovanom razlazu“ krije oštar ultimatum kojim Kremlj jasno stavlja do znanja da će izlazak Jermenije iz ruske sfere uticaja biti posmatran kao egzistencijalni izazov sa odgovarajućim posljedicama.

Podsjećajući na ukrajinski scenario, Kremlj faktički poništava vlastite riječi o saglasnosti na slobodan izbor Jerevana. Poseban akcenat ruski predsjednik stavio je na Ukrajinu: navodno je pokušaj njenog približavanja EU „doveo do državnog udara, krimske priče, pozicije jugoistoka Ukrajine i ratnih dejstava“.

Putinova prijetnja mogućom primjenom „ukrajinskog scenarija“ u Jermeniji predstavlja pokaznu demonstraciju spremnosti Rusije da koristi silu protiv država koje žele samostalno određivati svoj vanjskopolitički kurs. To pokazuje da Rusija evropske integracije svojih susjeda doživljava kao prijetnju vlastitom uticaju, a ne kao suvereno pravo drugih država.

Manipulativno tumačenje događaja u Ukrajini od strane Kremlja predstavlja pokušaj prebacivanja odgovornosti za rusku agresiju na Kijev i njegov evropski izbor. U stvarnosti, upravo su rusko miješanje radi destabilizacije Donbasa i okupacija Krima bili uzrok sukoba, a ne težnja Ukrajinaca ka pridruživanju Evropskoj uniji.

Treba razumjeti da Putinove prijetnje Jerevanu na dan Parade pobjede nisu samo riječi. Kremlj shvata da će, ukoliko se 7. juna ove godine održe demokratski izbori u Jermeniji, najvjerovatnije pobijediti partija aktuelnog premijera Nikole Pašinjana „Građanski ugovor“.

U Jermeniji postoje prilično jake proruske snage, posebno blok „Snažna Jermenija“, ali trenutno imaju male šanse za pobjedu. Zato će Putin vjerovatno pokušati djelovati preventivno. On razumije da će nakon objave zvaničnih rezultata izbora i pobjede Nikole Pašinjana biti gotovo nemoguće radikalno promijeniti situaciju. Zbog toga nije isključeno da bi Moskva mogla pokušati primijeniti krimski scenario vojne invazije.

Šta se pod tim podrazumijeva? Kremlj priprema grupacije visokoborbenih jedinica specijalne namjene vojne obavještajne službe (GRU) i desantno-jurišnih jedinica. Po teritoriji i broju stanovnika Jermenija podsjeća na Krim. Zbog toga bi oko 10–12 hiljada ruskih vojnika moglo biti avionima prebačeno u Jermeniju, gdje bi se najvjerovatnije iskrcali na aerodromu Erebuni kod jermenske prijestonice, gdje su bazirani ruski vojni avioni, helikopteri i vojno-kosmičke snage 102. ruske vojne baze u Gjumriju.

Rusi razumiju da bi to bilo nezakonito, drsko i opasno, pa bi za operaciju desantiranja znalo samo nekoliko osoba iz Putinovog okruženja te komandant i zamjenik komandanta 102. ruske baze u Jermeniji. Po krimskom scenariju, ruska vojna grupacija trebalo bi da upadne u noći sa petka 5. juna na subotu 6. juna. Tada bi se završila sva predizborna kampanja i nastupio bi dan izborne šutnje.

Međutim, umjesto tišine, Rusi bi pokušali zauzeti aerodrome i odsjeći Jermeniju od vanjskog svijeta. Paralelno bi poslali trupe u centar Jerevana i pokušali uspostaviti kontrolu nad zgradama vlade, parlamenta, administracije predsjednika, ministarstava odbrane i unutrašnjih poslova, kao i sigurnosnih službi. Ostaje veliko pitanje da li bi ruske snage naišle na otpor obezbjeđenja tih državnih objekata i da li bi aktuelni premijer Nikola Pašinjan stigao podići vojsku radi odbijanja ruske invazije. Ukoliko bi obezbjeđenje i vojska bili demoralisani, to bi znatno olakšalo zadatak ruskom invacionom kontingentu.

Očigledno je da postoji nekoliko scenarija za korištenje proruske opozicije. Vjerovatno bi ona objavila smjenu Pašinjana i formiranje nekog samoproglašenog tijela nalik „Komitetu spasa Jermenije“. Nije isključena ni fizička likvidacija proevropskog jermenskog lidera. Da li će se u nedjelju održati planirani izbori zavisiće od toga da li će ruske snage bez većih problema i gubitaka zauzeti glavne državne institucije Jermenije.

Ako uspiju, izbori bi bili održani u nedjelju, ali bi prebrojavanje glasova već bilo pod kontrolom ruske vojske, pa bi pobjeda proruske opozicije bila unaprijed osigurana, i to velikom razlikom. Moskva ima veliko iskustvo u falsifikovanju izbora na Krimu i drugim privremeno okupiranim teritorijama Ukrajine. Ukoliko bi jermenske snage pružile otpor i izbile borbe, takozvani Komitet spasa objavio bi odlaganje izbora za kasniji termin, bez preciziranja datuma. U tom slučaju treba očekivati dolazak još jedne grupe ruskih specijalaca i padobranaca.

Rusija bi ih prikupila iz cijele zemlje. To bi već moglo biti dovoljno da se slomi jermenski oružani otpor. Također bi bio korišten i personal 102. ruske vojne baze, odnosno još oko četiri hiljade vojnika. Jermenska vojska broji oko 45 hiljada pripadnika, ali među njima ima mnogo nezadovoljnih politikom Pašinjana i njegovim priznanjem vojnog poraza nakon ofanzive azerbejdžanske vojske u Nagorno-Karabahu. Nije isključeno ni da bi Rusi na licu mjesta naoružavali radikalne predstavnike proruske opozicije, kao što je to bilo na Krimu.

Kao i tokom napada na Krim krajem februara 2014. godine, Moskva bi koristila faktor iznenađenja. Sve pripremne aktivnosti, kao i tokom napada na ukrajinsko poluostrvo, odvijale bi se u potpunoj informativnoj tišini. Ruske specijalne službe pažljivo bi radile na sprečavanju curenja informacija. Sami ruski specijalci i padobranci saznali bi gdje su poslani tek tokom leta avionima.

Neko bi mogao skeptično gledati na ovakav scenario razvoja događaja, ali slično se već dogodilo. Postavlja se logično pitanje: da li je to obavezan scenario? Nije, ali je veoma vjerovatan. Kako ga onda spriječiti?

Veliki problem za Rusiju bilo bi prebacivanje desantnih snaga vojnim avionima u Jermeniju, jer Rusija nema zajedničku granicu s tom državom. Ako bi letjeli direktno, morali bi prelijetati teritoriju Azerbejdžana ili Gruzije. Azerbejdžan ni pod kojim okolnostima ne bi dozvolio prolazak ruskih aviona. Vrlo vjerovatno bi to učinila i Gruzija, iako tamošnja vlast pokazuje određenu lojalnost Moskvi.

Prelet preko teritorije Turske uopšte se ne razmatra, jer je riječ o državi članici NATO-a. Kremlj vjerovatno ne bi želio rizikovati, pa bi avione usmjerio preko neutralnih voda Kaspijskog mora. Nakon toga bi morao postići dogovor s Iranom kako bi ruski avioni mogli preletjeti sjever njegove teritorije i ući u jermenski vazdušni prostor. Očigledno je da bi Teheran mogao dati dozvolu, imajući u vidu čvrste veze s Moskvom i nezadovoljstvo zbog evropskog kursa Jermenije.

Kako bi Evropa trebalo da reaguje, imajući u vidu da je 4–5. maja u Jerevanu održan samit Evropske političke zajednice na najvišem nivou, gdje je potvrđena puna podrška evropskom putu Jermenije? Nikola Pašinjan bio je domaćin sastanka kojem su prisustvovali svi evropski lideri.

Ako Rusija ipak uspije poslati svoje trupe u Jermeniju, tada bi reakcija bila zakasnela i veoma komplikovana, kao što je bilo na Krimu. Zato je potrebno unaprijed biti spreman za takav razvoj događaja i učiniti sve da se on spriječi. Kao prvo, evropski lideri trebalo bi da upozore Tbilisi na opasnost od ruske invazije i potrebu zabrane preleta ruskih aviona preko gruzijske teritorije.

Uticajne zemlje EU, poput Francuske i Njemačke, morale bi unaprijed razgovarati i s Teheranom o neprihvatljivosti dozvole za prelet ruskih aviona preko iranske teritorije radi napada na Jermeniju. Evropske države također bi morale biti u kontaktu sa SAD-om, koji kontroliše iranski vazdušni prostor, kako bi upozorile Moskvu na neprihvatljivost ruskog vojnog miješanja u Jermeniji.

Možda to nije u potpunosti u interesu SAD-a, ali nakon zvaničnog obraćanja Evropljana bilo bi teško ostati po strani. Pitanje mogućeg ruskog vojnog miješanja u Jermeniji trebalo bi razmotriti i na samitu ministara vanjskih poslova EU, koji će se održati 27–28. maja ove godine i biti posvećen definisanju pregovaračke pozicije Evrope u procesu postizanja mira u Ukrajini.

Sada je glavni zadatak podići maksimalnu uzbunu. Moskva računa na iznenadan i tih udar. Međutim, uz ovako aktivno djelovanje Evropljana to bi bilo veoma teško, pa čak i nemoguće izvesti. Zato je potrebna potpuna pažnja prema ruskim aktivnostima na jermenskom pravcu. Evropljani moraju djelovati, a ne samo posmatrati.

Parlamentarni izbori 7. juna moraju biti održani u mirnoj atmosferi. I neka pobijedi onaj ko to zaslužuje.