Piše: Oleksandr Levčenko

Kremlj intenzivira pripreme za novi talas hibridnih operacija protiv država NATO-a, razmatrajući mogućnost korišćenja zaplijenjenih ukrajinskih bespilotnih letjelica za izvođenje provokacija pod „lažnom zastavom“. Prema navodima medija, Rusija provodi kampanju uslovno nazvanu „Nulta faza“, čiji je cilj stvaranje preduslova za incidente na teritoriji Poljske, baltičkih država, Finske i Rumunije, uz naknadnu manipulaciju porijeklom prijetnje.

Zapadni analitičari skreću pažnju na izjavu ministra nacionalne odbrane Poljske Vladislava Kosinjaka-Kamiša da bi Rusija mogla iskoristiti presretnute ukrajinske bespilotne letjelice za izvođenje operacija pod „lažnom zastavom“. Prema njegovim riječima, Moskva sistematski pojačava hibridni pritisak na istočno krilo Alijanse, što potvrđuju i procjene partnera Poljske iz baltičkih država, Finske i Rumunije. Samo tokom protekle sedmice poljski i švedski lovci tri puta su presretali ruske avione iznad Baltičkog mora.

Istovremeno, Poljska se redovno suočava s masovnim kibernetičkim napadima, pokušajima ometanja rada kritične infrastrukture i sistematskim ometanjem GPS signala. Prema ocjeni poljske strane, ove aktivnosti potvrđuju da Kremlj nastavlja politiku sveobuhvatne hibridne destabilizacije regiona. Posebnu zabrinutost izaziva činjenica da Rusija raspolaže značajnim brojem zaplijenjenih ukrajinskih bespilotnih letjelica koje bi se potencijalno mogle koristiti za realizaciju ovakvih provokacija.

Moguća upotreba ukrajinskih bespilotnih letjelica u okviru operacija pod „lažnom zastavom“ ima za cilj stvaranje neizvjesnosti u pogledu stvarnog izvora prijetnje, diskreditaciju Ukrajine i povećanje političkih tenzija među saveznicima. Posebnu opasnost predstavlja mogućnost lansiranja bespilotnih letjelica s teritorije Kalinjingradske oblasti ili Bjelorusije, što Rusiji omogućava izvođenje napada na istočno krilo NATO-a s minimalne udaljenosti i značajno skraćuje vrijeme reakcije sistema protivvazdušne odbrane.

Upozorenja koja su objavila rukovodstva Poljske, baltičkih država, Finske i Rumunije pokazuju jedinstvenu procjenu rizika i potvrđuju spremnost Alijanse za kolektivni odgovor na ovakve izazove. Istovremeno, efikasno odvraćanje dalje eskalacije zahtijeva prelazak s političkih izjava na praktične mehanizme djelovanja. To podrazumijeva definisanje jasnih „crvenih linija“, uspostavljanje procedura za bezuslovno obaranje neidentifikovanih bespilotnih letjelica u određenim zonama odgovornosti te operativno uvođenje sankcija kao odgovora na hibridne napade.

Korišćenje zaplijenjenih ukrajinskih bespilotnih letjelica omogućava Kremlju ostvarivanje nekoliko strateških ciljeva istovremeno. Prvo, stvaranje informacionog povoda za optuživanje Kijeva za navodne „nenamjerne udare“ ili druge incidente na teritoriji savezničkih država. Drugo, podrivanje međunarodnog povjerenja u Ukrajinu i slabljenje političke podrške Kijevu među partnerima. Treće, produbljivanje nesuglasica unutar euroatlantske zajednice manipulacijom porijeklom prijetnje.

Istovremeno, Rusija nastavlja praksu sistematskih provokacija u vazdušnom prostoru baltičkog regiona. Redovni opasni manevri ruske avijacije imaju za cilj postepeno smanjenje nivoa pripravnosti NATO-a za reagovanje i stvaranje percepcije da su stalni incidenti „nova normalnost“. Takva strategija iscrpljuje resurse saveznika, umanjuje budnost vojno-političkog rukovodstva i stvara uslove za opsežnije operacije u trenutku kada pažnja partnera bude maksimalno raspršena.

Kompleks ruskih hibridnih aktivnosti, koji obuhvata diverzije, kibernetičke napade, ometanje funkcionisanja kritične infrastrukture, masovno ometanje satelitske navigacije i narušavanje vazdušnog prostora, Kremlj svjesno održava ispod praga otvorenog vojnog sukoba. Ipak, takve aktivnosti kontinuirano iscrpljuju odbrambene kapacitete saveznika, nanose ekonomsku štetu transportnom, energetskom i avijacijskom sektoru te testiraju granice političke odlučnosti Zapada. U slučaju masovne primjene ovih instrumenata, oni bi mogli izazvati dugotrajne poremećaje u funkcionisanju kritičnih sistema, ozbiljno destabilizovati ekonomije pojedinih država Evropske unije i ugroziti sigurnost miliona evropskih građana bez formalnog početka rata.

Uporedo sa scenarijima zasnovanim na upotrebi sile, Kremlj intenzivira i informaciono-psihološke operacije. Prema navodima medija, u poljskom segmentu društvenih mreža otkrivena je mreža naloga koja je, koristeći tehnologije vještačke inteligencije, generisane likove predstavljala kao pripadnike Oružanih snaga Poljske te širila antiukrajinske, antievropske i antivladine narative.

Platforma za provjeru činjenica Demagog razotkrila je opsežnu kampanju dezinformacija u poljskom informacionom prostoru koja je obuhvatila YouTube, TikTok, Facebook i Instagram. U okviru ove operacije putem mreže naloga Głos polskich żołnierzy, Głos wojska i Polska defensywa distribuirani su videosadržaji u formi pseudo-intervjua, u kojima su likovi stvoreni generativnom vještačkom inteligencijom predstavljani kao poljski vojnici. Sadržaj je bio usmjeren na diskreditaciju Ukrajine, Evropske unije i poljske vlasti, podsticanje međunacionalnih tenzija kroz manipulacije temom Volinjske tragedije, kao i širenje lažnih tvrdnji o kriminalitetu među ukrajinskim izbjeglicama.

Istraga platforme Demagog pokazala je kvalitativno novu fazu razvoja kremaljskih informacionih operacija, u kojoj su generativna vještačka inteligencija i deepfake tehnologije postale ključni instrumenti za proizvodnju i masovno širenje dezinformacija. Kremlj je uspostavio razgranat sistem internetskih resursa na poljskom jeziku, blogova i koordiniranih mreža botova, što omogućava prikrivanje ruskog porijekla informacionih napada i značajno otežava djelovanje tradicionalnih mehanizama provjere činjenica.

Poljski informacioni prostor već duže vrijeme Rusija koristi kao poligon za testiranje kombinovanih operacija uticaja koje se kasnije mogu proširiti i na druge države Evropske unije. Kombinacija generativne vještačke inteligencije, algoritamskog promovisanja sadržaja na digitalnim platformama te manipulativnog korišćenja istorijskih trauma i socioekonomskih problema omogućava Kremlju oblikovanje složenih destruktivnih narativa usmjerenih na podrivanje jedinstva Zapada u podršci Ukrajini.

Strateški cilj Moskve nije samo širenje antiukrajinskih raspoloženja, već i sistematsko narušavanje poljsko-ukrajinskog partnerstva. Korišćenje vještački stvorenih „poljskih vojnika“, koji istovremeno eksploatišu istorijske kontroverze i šire dezinformacije o ukrajinskim izbjeglicama, ima za cilj stvoriti privid široke društvene podrške antiukrajinskim stavovima. Ovaj efekat dodatno pojačavaju koordinirane mreže trolova koje stvaraju lažan utisak dominacije takvih stavova u poljskom društvu.

Posebna meta ovakvih operacija ostaju društveno ranjive grupe stanovništva, prije svega mladi iz ekonomski depresivnih područja. Visok nivo širenja dezinformacija u kombinaciji s nedovoljnom digitalnom pismenošću stvara povoljne uslove za manipulaciju javnim mnijenjem, podstiče antivladina i antimigrantska raspoloženja te doprinosi rastu euroskepticizma.

Masovna primjena deepfake tehnologija i generativne vještačke inteligencije pokazala je ranjivost postojećih mehanizama za suzbijanje informacionih operacija. Spora reakcija digitalnih platformi, nedostatak sistemskih procedura za otkrivanje sadržaja generisanog vještačkom inteligencijom i nedovoljna međuinstitucionalna koordinacija stvaraju kritičan „prozor mogućnosti“ za dalje ruske informacione napade.

U takvim okolnostima prioritetne mjere trebalo bi da obuhvate obavezno označavanje sadržaja kreiranog pomoću vještačke inteligencije, jačanje odgovornosti digitalnih platformi za širenje manipulativnih materijala te produbljivanje koordinacije između država Evropske unije i NATO-a u oblasti suprotstavljanja savremenim hibridnim prijetnjama.