Duboko ispod površine ledenog mora na Antarktiku krije se prizor koji je dugo bio izvan dosega ljudskih očiju. Na dnu Weddellovog mora pronađena je ogromna kolonija antarktičkih ledenih riba, a istraživači procjenjuju da se na području od najmanje 240 kvadratnih kilometara nalazi oko 60 miliona gnijezda.

Kolonija se nalazi u blizini ledene ploče Filchner, na dubini između 420 i 535 metara ispod istraživačkog broda. Procijenjena biomasa riba koje žive na tom području veća je od 60.000 tona.

Iako se otkriće ponovo počelo širiti internetom tokom jula 2026. godine, ono nije novo. Istraživanje je provedeno u februaru 2021., a naučni rezultati objavljeni su 13. januara 2022. godine.

Naučnike iznenadila razmjera kolonije

Međunarodni tim predvođen morskim biologom Autunom Purserom istraživao je područje s njemačkog ledolomca Polarstern.

Cilj istraživanja bio je proučiti hemijske i biološke veze između površinskih voda i morskog dna Weddellovog mora. Za posmatranje dna koristili su Ocean Floor Observation and Bathymetry System, odnosno OFOBS.

Riječ je o sistemu opremljenom kamerama, rasvjetom i uređajima za akustično mapiranje koji se polako vuče iza broda, nekoliko metara iznad morskog dna.

Istraživači su ubrzo na gotovo svakom snimku počeli primjećivati nova kružna gnijezda. Takva koncentracija bila je iznenađujuća jer su ranija istraživanja antarktičkog područja uglavnom bilježila manje grupe, najčešće s nekoliko desetina gnijezda.

Kako bi dobili bolju sliku o stvarnoj veličini kolonije, naučnici su podigli opremu i povećali brzinu njenog povlačenja.

Na direktno pregledanih približno 45.600 kvadratnih metara izbrojali su čak 16.160 gnijezda, dok je sonar na znatno širem području zabilježio više od 100.000 sličnih struktura.

Na osnovu gustoće gnijezda i procijenjene površine kolonije istraživači su došli do brojke od približno 60 miliona gnijezda.

Važno je naglasiti da nije riječ o pojedinačnom prebrojavanju svakog gnijezda, nego o naučnoj procjeni dobijenoj mapiranjem područja.

Kako izgledaju gnijezda?

Svako gnijezdo ima promjer od približno 75 centimetara i duboko je oko 15 centimetara.

Ribe uklanjaju dio mulja s morskog dna, nakon čega u sredini stvaraju udubljenje ispunjeno sitnim kamenjem. Upravo tamo ostavljaju jaja tokom razvoja.

U većini aktivnih gnijezda istraživači su pronašli odraslu ribu koja je čuvala jaja. Prosječno se u jednom gnijezdu nalazilo oko 1.735 jaja, iako je broj varirao između približno 1.500 i 2.500.

Pronađena su i prazna gnijezda, ona u kojima su ostala samo jaja, kao i područja u blizini uginulih riba.

Naučnici smatraju da ti različiti nalazi predstavljaju različite faze razmnožavanja i životnog ciklusa ove vrste.

Riba koja može živjeti bez hemoglobina

Vrsta koju su istraživači pronašli je Neopagetopsis ionah, poznata kao Jonasova ledena riba.

Pripada grupi antarktičkih riba Channichthyidae, poznatih po neobičnoj karakteristici – nemaju funkcionalni hemoglobin ni zrele crvene krvne ćelije.

Za razliku od većine kičmenjaka, koji kisik prenose pomoću hemoglobina, ove ribe koriste kisik otopljen direktno u krvnoj plazmi.

Takva prilagodba moguća je zahvaljujući izuzetno hladnoj antarktičkoj vodi koja može sadržavati velike količine otopljenog kisika.

Njihov krvotok, srce i disajni sistem također su prilagođeni takvim uslovima. Osim toga, antarktičke vrste iz ove grupe proizvode posebne proteine protiv smrzavanja koji sprječavaju stvaranje ledenih kristala u tjelesnim tečnostima.

Prema podacima FishBasea, Jonasova ledena riba nastanjuje područja kontinentalnog praga i kontinentalne padine oko Antarktika, na dubinama od približno 20 do 900 metara.

Odrasle jedinke uglavnom se hrane manjim ribama i krilom.

Zašto se kolonija nalazi baš tu?

Ogromna kolonija nije nastala slučajno. Istraživači su utvrdili da se gnijezda protežu uz izmijenjenu dubokomorsku struju koja se uzdiže prema kontinentalnom pragu Weddellovog mora.

Na području kolonije temperatura morskog dna bila je čak dva stepena Celzijusa viša nego u okolnim vodama.

Iako je riječ o izuzetno hladnom okruženju, ta relativno mala temperaturna razlika mogla bi pogodovati razvoju jaja i pomoći ribama da pronađu odgovarajuće mjesto za razmnožavanje.

Naučnici tek trebaju utvrditi koliko se uslovi mijenjaju tokom različitih godišnjih doba i godina.

U području su ostavili kamere koje će bilježiti promjene u zauzetosti gnijezda i pokazati koristi li se kolonija tokom cijele godine ili samo u određenim periodima.

Važna i za druge životinje

Milioni odraslih riba predstavljaju veliki izvor hrane za druge stanovnike Antarktika.

Podaci s odašiljača postavljenih na Weddellove tuljane pokazali su da oni često rone upravo do dubina na kojima je pronađena kolonija.

Iako naučnici još nisu snimili sve trenutke u kojima tuljani love ove ribe, podudaranje između njihovih zarona i položaja kolonije upućuje na to da bi ledene ribe mogle biti važan dio njihove prehrane tokom sezone razmnožavanja.

Uginule ribe na morskom dnu također postaju hrana organizmima koji se hrane strvinom i mikroorganizmima.

Kolonija zato nije samo mjesto razmnožavanja već predstavlja i područje velike koncentracije organske materije koja utječe na hranidbeni lanac i hemijske procese u morskom sedimentu.

Zbog nevjerovatnog broja gnijezda ovakva područja ponekad se slikovito opisuju kao "podvodni gradovi". Naučno gledano, riječ je o kontinuiranoj reproduktivnoj koloniji ledenih riba.

Hoće li područje biti zaštićeno?

Weddellovim morem međunarodno se upravlja prema pravilima Komisije za očuvanje živih morskih resursa Antarktika (CCAMLR).

Ta pravila obuhvataju brojne morske organizme, uključujući ribe, mekušce, rakove i morske ptice.

Njemačka, Evropska unija i druge članice još od 2016. godine zagovaraju uspostavljanje zaštićenog morskog područja u Weddellovom moru.

Cilj je ograničiti aktivnosti koje bi mogle ugroziti osjetljiva staništa, ali za takvu odluku potreban je konsenzus država članica.

Analiza objavljena 2025. godine u časopisu Frontiers in Marine Science pokazala je da uspostavljanje novih zaštićenih područja u Južnom okeanu godinama nailazi na političke nesuglasice.

Otkriće ogromne kolonije ledenih riba tako je postalo još jedan argument naučnika koji upozoravaju na potrebu bolje zaštite antarktičkih morskih ekosistema.

Udaljenost i nepristupačnost područja za sada predstavljaju svojevrsnu prirodnu zaštitu. Obični brodovi tokom većeg dijela godine ne mogu dosegnuti ovu lokaciju, ali bi promjene u ledenom pokrovu, razvoj tehnologije i sve veći pritisak na morske resurse to mogli promijeniti.

Otkriće pokazuje koliko toga još nije poznato o životu u najudaljenijim dijelovima planete. U naizgled negostoljubivom području Antarktika, prema procjenama istraživača, nalazi se oko 60 miliona gnijezda i milijarde jaja u različitim fazama razvoja.

Posebno će biti važno pratiti kako će ova kolonija reagovati na buduće promjene temperature i morskih struja.

Izvor: Dnevno.hr