Međunarodni tim naučnika otkrio je da su zagonetni jarci koji se protežu kilometrima širom ravnice Nullarbor u južnoj Australiji površinski tragovi dubokih, skrivenih drevnih pećinskih sistema. Tim saznanjem osporena je dosadašnja pretpostavka da je te neobične oblike u reljefu urezala tekuća voda, prenosi Dnevno.hr.

Studija je objavljena 17. septembra u časopisu Communications Earth and Environment. Istraživanje je vodio Matej Lipar s Geografskog instituta Antona Melika pri Slovenskoj akademiji nauka i umjetnosti, a uz njega su učestvovali i australijski naučnici sa Univerziteta Zapadna Australija, La Trobe i Queensland. Proučavani jarci dosežu dužinu od nekoliko pa do više od 20 km, široki su od 100 do 500 metara, dok im je dubina manja od 9 metara.

“S površine ti oblici mogu iznimno nalikovati plitkim dolinama ili drenažnim kanalima, no naši dokazi pokazuju da imaju sasvim drukčije porijeklo. Kombinovanjem kartiranja, geofizičkih istraživanja, zapisa o pećinama i analize sedimenata otkrili smo da su ti jarci povezani s dubokim pećinskim sistemima ispod ravnice Nullarbor. Tokom vremena stropovi pećina postepeno su se urušavali, uzrokujući ugibanje materijala iznad njih, što je na koncu stvorilo plitka udubljenja na površini”, objašnjava Lipar.

Dokazi o prošlim okruženjima

Naučnici su utvrdili i jasnu progresiju od očitih urušavanja na zapadu do širih i suptilnijih struktura prema istoku, čime je prikazano kako urušavanje postepeno dopire do površine ovisno o debljini stijena.

“Budući da je krajolik tako prostran, doima se kao ravna, beskrajna ravnica. No kada smo izradili naglašene digitalne modele terena, jarke je postalo znatno lakše uočiti i identificirati. Za razliku od tipičnih dolina, jarci nemaju povezane vodotoke ni druge znakove da je kroz njih nekada tekla voda. Umjesto toga, geofizička istraživanja otkrila su duboke podzemne šupljine, dok se nekoliko jaraka poravnalo s poznatim pećinama i područjima gdje se tlo urušilo”, dodaje Lipar.

“Pećinski sistemi nisu uvijek očiti s površine, no suhi i stabilni krajolik Nullarbora izvrstan je za uklanjanje ‘šuma’ kako bi nam omogućio prepoznavanje suptilnih značajki krajolika. To nam daje koristan skup pokazatelja za identificiranje skrivenih pećinskih sistema na drugim mjestima – uključujući i na drugim planetima poput Marsa.

Pećine su važne jer mogu sačuvati dokaze o prošlim okruženjima na Zemlji te utjecati na naše građevinarstvo i pristup čistoj pitkoj vodi, dok bi potencijalne pećine na drugim planetima mogle pružiti zaštićena podzemna okruženja važna za potragu za dokazima vanzemaljskog života ili poslužiti kao baze za buduće astronaute”, zaključuje suautor studije Milo Barham s Instituta za geoznačajna rješenja Curtin Frontier.