Odnosi Bosne i Hercegovine i Srbije već više od tri decenije nalaze se u stanju zamrznutog političkog konflikta. Riječ je o prostoru na kojem se historijska naslijeđa, lokalni mitovi i pragmatični geostrateški račun isprepliću na način koji rijetko ostavlja prostor za suštinsko pomirenje, piše Stav.ba.

Ako se stvari posmatraju kroz prizmu dugoročnih geopolitičkih kretanja, primjetno je da beogradska politička čaršija prema Bosni i Hercegovini nikada nije zauzela poziciju klasične, ravnopravne međudržavne diplomatije. Naprotiv, bosanskohercegovački prostor u kontinuitetu se posmatra kao zona posebnog interesa i poligon za ostvarivanje širih regionalnih ambicija.

Ta se strategija decenijama mijenjala samo u formi, ovisno o tome ko je sjedio u Nemanjinoj 11 i prema kom se globalnom centru moći Beograd u tom trenutku orijentisao.

Dok su pojedine garniture formalno naginjale Briselu i zapadnim investicijama uz zadržavanje nacionalnih ciljeva pod maskom regionalne saradnje, druge su politike spas tražile u čvrstom osloncu na Moskvu i pravoslavno-slavensko savezništvo. Ipak, bez obzira na ideološke predznake i retoriku, strateški kurs prema Sarajevu ostajao je gotovo netaknut.

U tom unutrašnjem borbenom pravcu srbijanske politike, Bosna i Hercegovina redovno je služila kao moneta za potkusurivanje u trgovini s velikim silama i instrument za održavanje konstantnog pritiska na komšiluk.

Zato i ne čudi što je svaki pokušaj stabilizacije prilika u Bosni i Hercegovini – kao složenoj, ali suverenoj državi – u pravilu nailazio na direktan ili posredni otpor s one strane Drine. Bilo da se radilo o otvorenoj podršci secesionističkoj retorici iz Banje Luke ili suptilnijem djelovanju kroz ekonomske poluge i koncept "srpskog sveta", cilj je ostajao isti: održati Bosnu i Hercegovinu u stanju stalne funkcionalne blokade i dokazati njenu navodnu neodrživost.

Posebno dubok jaz između dvije države stvara odbijanje zvaničnog Beograda da se suoči s bliskom prošlošću. Presude međunarodnih sudova, utvrđene činjenice o agresiji i genocidu u Srebrenici u srbijanskom se javnom i političkom prostoru sistemski relativiziraju ili potpuno ignorišu.

Umjesto katarze i jasnog otklona od politika iz devedesetih, na sceni je inverzija činjenica. Kroz medijske mehanizme pod kontrolom vlasti godinama se hrani narativ o srbijanskoj nedužnosti i ugroženosti, dok se svako insistiranje Sarajeva na pravnim činjenicama i poštovanju suvereniteta u Beogradu proglašava "patološkom mržnjom" i napadom na srpski narod u cjelini.

Ovakav paternalistički odnos, u kojem se komšijskoj državi osporava puni državni kapacitet i tretira je se kao "privremena tvorevina", onemogućava stvaranje iskrenih dobrokomšijskih odnosa. Građanima s obje strane granice tako se umjesto stabilnosti i ekonomskog napretka kontinuirano servira strah od novih kriza, što vladajućim strukturama služi kao idealan paravan za prikrivanje unutrašnjih problema i ekonomskog zastoja.

Međutim, eventualni politički potresi i tektonske promjene u samom Beogradu – poput nedavnog sloma dugogodišnjeg Vučićevog režima pod pritiskom masovnih protesta i izborne pobjede Studentske liste – u Sarajevu ne bi smjeli ponovo proizvesti val naivnog optimizma. Historija regionalnih odnosa opominje da smjena vlasti u Srbiji ne znači automatski i odustajanje od njenih strateških geopolitičkih ciljeva na Balkanu.

 Novi, takozvani "demokratizirani" lideri ili populistički pokreti, usprkos proevropskoj retorici i građanskom diskursu, vrlo brzo mogu preuzeti iste one mehanizme paternalizma i rezervnog pritiska prema komšijama, usklađujući ih s vlastitim unutrašnjim potrebama. Stoga, bez obzira na to ko sjedi u beogradskim kabinetima, ključni test svake "nove političke ere" u Srbiji za Bosnu i Hercegovinu neće biti deklarativne i lijepe riječi o stabilnosti, nego tek suštinsko i praktično prihvatanje punog državnog suvereniteta BiH bez ikakvih figa u džepu.