Vlasnici, osnivači, rektori privatnih fakulteta u Srbiji većinom su bivši političari ili poznati domaći tajkuni, biznismeni poput Bogoljba Karića, Miće Jovanovića, Milovana Stanišića i drugih, a prihodi od školarina u ovim ustanovama broje više desetina miliona eura godišnje. Uprkos visokim zaradama u ovim ustanovama, predsjednik države Aleksandar Vučić, smatra da im je potrebno dati još. On je, naime, došao na ideju da bude donijet novi zakon, kojim bi se, kako je istakao, iz budžeta odvajalo više novca za privatne fakultete. To bi, zapravo, bio još jedan način obračuna režima sa “neposlušnim” državnim univerzitetima.

Za razliku od privatnih fakulteta u zapadnim zemljama, čije godišnje školarine iznose više desetina ili stotina hiljada evra, na kojima predaju čuveni profesori, doktori nauka, a diplome se visoko kotiraju u poslovnom svijetu, u Srbiji je privatni fakultet, u univerzitetskim krugovima, oduvijek važio za utočište onih, koji, ne žele “baš mnogo da uče”, ali ne pitaju za cijenu akademskog zvanja.

Prema zvaničnim podacima Ministarstva prosvjete, u Srbiji danas posluju dva privatna univerziteta i 18 fakulteta. Prvi privatni fakultet otvorio je svoja vrata za studente još 1994, a tokom prethodne tri decenije, u Srbiji broj ovih ustanova neprestano raste.

Tokom godina, ove visokoškolske ustanove razvile su unosan biznis, pa su u 2022. od „prodaje usluga“ prihodovale oko 2,7 milijardi dinara (23 miliona eura) i ostvarile profit od 655 miliona dinara (5,6 miliona eura), piše Bloomberg Adria, prenosi Nova.rs. Na kraju prošle godine samo jedan univerzitet imao je čistu zaradu veću od četiri miliona eura.

A ko su vlasnici privatnih fakulteta u Srbiji?

Megatrend

Sigurno najpoznatiji vlasnik privatnog fakulteta je Mića Jovanović, koji je i osnivač Megatrenda. Ovaj fakultet bio je u žiži javnosti zbog brojnih političara i starleta koji su se zahvaljujući „mega“ studiranju, okitili i akademskim “mega” diplomama.

Pod lupu javnosti Megtrend je dospio u septembru 2024. kada je objavljeno da je Ministarstvo prosvjete donijelo Rješenje o oduzimanju dozvole za rad ovoj visokoškolskoj ustanovi, na osnovu dopisa Nacionalnog tijela za akreditaciju i obezbjeđivanje kvaliteta u visokom obrazovanju, koje je obavijestilo Ministarstvo da se odbacuje zahtjev Megatrenda za novu redovnu akreditaciju.

Međutim, Ministarstvo je ubrzo i poništilo rješenje o oduzimanju ove dozvole Megatrend Univerzitetu.

Mića Jovanović je, podsjećamo, i ranije upadao u takozvane krize, za koje su mnogi tvrdili da su fiktivne, kao 2022. kada je zgradu fakulteta prodao Univerzitetu Braća Karić. Jovanović je tada za Nova.rs objasnio da se sjedište Megatrenda seli u luksuzni stambeno-poslovni kompleks Beograd na vodi.

Inače, među brojnim poznatim imenima koja su stekla diplomu na Megatrendu, najpoznatiji je nekadašnji potpredsjednik Vlade Nebojša Stefanović, koji je diplomirao na Fakultetu za poslovne studije na Megatrendu, gdje je i doktorirao. Međutim, grupa naučnika osporila je njegov doktorat, tvrdeći da obiluje plagijatima, o čemu je snimljen čak i dokumentarni film „Mega diplomac“. Irena Vujović je još jedna „Megatrend ministarka“, a ovaj fakultet završio je i predsjednik LSV Nenad Čanak. O kriterijumima znanja dosta govori i broj diploma koje su iz ove ustanove ponijele srpske starlete, Stanija Dobrojević, Soraja Vučelić, Nataša Šavija.

Osim studenata, na Megatrendu su političari i prevdači, pa je tako nekadašnja potpredsjednica Vlade Zorana Mihajlović, radila kao redovna profesorica, a da li je i dalje tamo zaposlena, nije poznato.

U emisiji HitTvit na televiziji Pink, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić 2019. izrazio je žaljenje što su „neki uništili sve što je uspio da stvori Mića Jovanović“, i tada odbacio tvrdnje da priča oko Megatrenda ima nekakve veze sa SNS. On je tada ukazao i da su „svi Miloševićevi kadrovi bili na Megatrendu, kao i neki drugi političari“.

Alfa BK Univerzitet

Univerzitet Braća Karić, čiji je osnivač i vlasnik Bogoljub Karić, postaje 2008. godine Alfa BK Univerzitet. Kao zastupnik ove ustanove vodi se Jovan Veselinović.

Podsjećamo, Bogoljub Karić je 2006. pobjegao u Rusiju, a tamo je uz politički azil dobio i ruske dokumente i boravišnu dozvolu. Bivši vlasnik “Mobtela” i predsjednik Pokreta snaga Srbije osumnjičen je tada da je državu Srbiju oštetio za oko 40 miliona eura. Karić se, međutim, 2016. vratio u Srbiju nakon što su protiv njega obustavljene sve istrage.

Alfa BK Univerzitet inače radi u plusu, oni su 2023. bili u dobitku za oko 12.000 evra, ali se bilježio pad za 16 odsto u odnosu na 2022, a za 2024. još nije objavljen finansijski izvještaj.

I ovaj fakultet poznat je po “intelektualcima”, pa je ovdje diplomu stekla poznata starleta Mimi Oro, kao i mnogi političari, među kojima je Jadranka Joksimović, nekadašnja ministarka za eurointegracije, koja je u “Alfi” završila master studije.

Edukons Univerzitet

Kao osnivač prvog privatnog Univerziteta u Vojvodini, Edukonos, sa sjedištem u Sremskoj Kamenici, navodi se Aleksandar Andrejević, nekadašnji direktor Novosadskog sajma. Andrejević je dospio u žižu javnosti još 2006. kada je na njegovu kuću u Sremskoj Kamenici bačena bomba. Inače, na njegovom fakultetu doktorirala je guvernerka Narodne banke Jorgovanka Tabaković, ali je stručna javnost njen doktrat označila kao plagijat. Univerzitet Edukonos je, međutim, odbacio tvrdnje o plagijatu.

Ovaj Univerzitet je 2023. imao dobitak 3.934 evra, dok za 2024. još nema finansijskog izvještaja.

Univerzitet Singidunum

Osnivač Singidunuma je preduzetnik i univerzitetski profesor Milovan Stanišić, koji je ranije bio angažovan u više institucija u Srbiji – predsednik UO Komercijalne banke, član UO Agencije za osiguranje depozita, FK Crvena zvezda…

Nedeljnik Vreme 2009. u tekstu „Od Surčina do Singidunuma“, pominje, između ostalog, da je „Ljubiša Buha Čume, zaštićeni svjedok, biznismen i još mnogo štošta, kupio dio privatnog Univerziteta Singidunum“.

Inače, ime osnivača ovog fakulteta, Milovana Stanišića, nalazi se na spisku javnih ličnosti koje su potpisom podržale listu Aleksandra Vučića “Za bolju Srbiju“, na izborima 2017. godine.

Ovaj Univerzitet imao je dobit 2024. za 36 odsto veću nego 2023, a čist profit bio je prošle godine 4,2 miliona eura (485.881.000 dinara). Kao zastupnik i stvarni vlasnik navodi se Goranka Knežević.

Univerzitet “Union Nikola Tesla”

Kao rektor i vlasnik navodi se Nebojša Zakić. Ovaj privatni fakultet je 2023. prihodovao za oko 505.000 eura, čime je bilježio rast za 30 odsto u odnosu na 2022.

Poznato je da je na Univerzitetu Union aktuelni gradonačelnik Beograda Aleksandar Šapić doktorirao na Fakultetu za industrijski menadžment 2012. godine. Međutim, sredinom 2014. njegova doktorska disertacija našla se pod lupom javnosti zbog sumnje da je u pitanju plagijat. Ipak, Univerzitet Union nije zvanično potvrdio, ali ni odbacio ove sumnje.

Naknadno je došlo do podjele tog Univerziteta na dva, pa do danas nije sastavljena komisija koja bi ispitala njegov doktorat.

Union Univerzitet

Zvanični zastupnik ove privatne škole je Nenad Malešević. Ovaj fakultet bilježi pad prihoda 2023. za 85 odsto u odnosu na 2022, a kao neto dobitak se navodi 273 evra.

Strani fakulteti

Osim privatnih fakulteta čiji su osnivači domaći biznismeni, vlast u Srbiji nedavno je najavljivala i otvaranje stranih privatnih fakulteta kao “jaču konkurenciju državnim”.

Naime, u novembru 2024. bivša ministarka prosvjete Slavica Đukić Dejanović, rekla je da će strani fakulteti u Srbiji biti zdrava konkurencija domaćim, te da se time postiže kompetitivni i zdrav razvoj zajedništva u visokom obrazovanju.

Međutim, Mreža akademske solidarnosti i angažovanosti (MASA) zatražila je povlačenje prijedloga izmena ovog zakona, čemu su se pridružili i Sindikat obrazovanja Srbije, kao i Konferencija univerziteta Srbije.

Vučićev „zakon“

Nakon gotovo pet mjeseci blokade na državnim fakultetima i sve masovnijih građanskih protesta predvođenih studentima, oglasio se predsednik države, rekavši da će ozakoniti da se daje više novca privatnicima iz budžeta.

Podsjetimo, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić najavio je juče novi zakon „kojim bi se drugačije rasporedile pare fakultetima“. On je objasnio da želi da više studenata ima pravo na budžetsko finansiranje na privatnim fakultetima nego što je to slučaj danas, rekavši da su se privatni fakulteti pokazali kao mnogo postojaniji i ozbiljniji, kao oni koji žele da pruže znanje i obrazovanje ljudima.

“Privatna svojina se pokazala kao svojina koja mnogo bolje upravlja kapacitetima nego državna. U državnoj, kao i u društvenoj, svi misle da imaju prava da koriste sva prava, a da nemaju nikakve obaveze, državu tretiraju kao posljednju rupu na svirali. Predložiću donošenje zakona kojim bi se drugačije rasporedile pare fakultetima. Time ćemo srušiti monopol državnih fakulteta, nikoga više nikada neće moći da ucjenjuju. Ako žele da opstanu morat će da se bore na tržištu na neuporedivo ozbiljniji način, a naša djeca će moći da uče. Što bi država davala prednost neradnicima u odnosu na radnike?“, poručio je Vučić.