Zoran Đinđić, bivši premijer Srbije, rođen je 1. augusta 1952. godine u Bosanskom Šamcu, tadašnjoj Jugoslaviji (danas Bosna i Hercegovina). Djetinjstvo je proveo u Beogradu, kamo se porodica preselila. Otac Dragomir bio je vojni oficir, a majka Mila domaćica. Đinđić je bio izuzetno nadaren učenik i završio je IX beogradsku gimnaziju s odličnim uspjehom.

Studirao je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu, gdje je diplomirao 1974. godine. Iste godine uhapšen je zbog pokušaja osnivanja nelegalne studentske organizacije. Zahvaljujući stipendiji, otišao je u Njemačku, gdje je na Univerzitetu u Frankfurtu doktorirao 1979. godine pod mentorstvom Alfreda Schmidta, pod utjecajem filozofije Jürgena Habermasa i Frankfurtske škole. Tamo se dodatno upoznao s liberalno-demokratskim idejama koje će kasnije obilježiti njegov politički angažman.

Godine 1989. učestvovao je u obnovi Demokratske stranke, zajedno s Vojislavom Koštunicom i drugim intelektualcima, što je označilo njegov formalni ulazak u politiku. Tokom 1990-ih profilirao se kao jedan od vodećih opozicionih lidera protiv režima Slobodana Miloševića. Godine 1996. izabran je za gradonačelnika Beograda, nakon pobjede koalicije Zajedno na lokalnim izborima.

Preuzimanje vlasti i atentat

Nakon pobjede Demokratske opozicije Srbije (DOS), predvođene Đinđićevom Demokratskom strankom (DS), na izborima u decembru 2000., 48-godišnji Zoran Đinđić preuzeo je vođenje vlade u januaru 2001. Obećao je investicije i radikalnu reformu države i društva, koje je trebalo urediti po zapadnom modelu.

Pokrenuo je reforme, ali se suočio s protivnicima iz redova opozicionih stranaka te pojedinih članova DOS-a. Velika prepreka bila je i činjenica da su državne strukture na kojima je počivao Miloševićev režim ostale uglavnom nepromijenjene.

Surađivao s Hagom

Njegova vlada je sarađivala s Haškim tribunalom za ratne zločine na prostoru bivše Jugoslavije i predala mu nekoliko optuženika, uključujući i bivšeg predsjednika Srbije Miloševića. Nakon više od dvije godine na čelu države, sprega politike i kriminala organizirala je njegovo ubistvo.

12. marta 2003. godine u Beogradu izvršen je atentat na Zorana Đinđića. Izveli su ga pripadnici zloglasne elitne policijske jedinice JSO, tzv. Crvenih beretki, te jedna od najjačih kriminalnih grupa u Beogradu – Zemunski klan.

Ubijen je snajperom u dvorištu zgrade vlade, usred bijela dana. Kasnije je u bolnici preminuo od zadobijenih rana. Ranjen je i njegov tjelohranitelj. Iste godine četiri pokušaja atentata na njega su spriječena, a posljednji je bio samo nekoliko sedmica prije smrti.

Zamjenik zapovjednika Crvenih beretki, Zvezdan Jovanović, koji je pucao na premijera, 2009. je osuđen na 40 godina zatvora za njegovo ubistvo.

Akcija "Sablja"

Za organiziranje atentata na istu kaznu dobio je i bivši zapovjednik Crvenih beretki Milorad Ulemek Legija. Jovanović je tvrdio da je ubistvo izvršio po nalogu Legije, koji mu je rekao da Đinđić planira predati Haškom tribunalu pripadnike Crvenih beretki.

Na višegodišnje zatvorske kazne osuđeno je ukupno 12 osoba, od kojih su tri već izdržale kaznu. Na dan atentata u Srbiji je proglašeno vanredno stanje i pokrenuta je akcija "Sablja", do tada najveća policijska operacija protiv organiziranog kriminala.

Privedeno je i ispitano skoro deset hiljada ljudi, a oko hiljadu je zadržano. Politička pozadina ubistva do danas nije razjašnjena, kao ni smjene sudija i tužilaca na suđenju te zastrašivanja i ubistva dvoje svjedoka.

Jačanje nacionalističkih snaga

Smrt Zorana Đinđića bila je prekretnica za Srbiju, usporivši proces demokratizacije i reformi usmjerenih ka Zapadu. Njegov atentat oslabio je proevropski smjer politike, omogućivši jačanje nacionalističkih snaga i usporavanje integracija s Evropskom unijom.

Odnosi sa Zapadom su privremeno zahladili jer je Đinđić bio ključni zagovornik saradnje s Evropom i suočavanja s prošlošću, uključujući izručenje ratnih zločinaca Haškom tribunalu.

U tom kontekstu, Srbija se do danas nije mnogo pomakla. Evropska unija joj je daleko, a u Srbiji godinama dominiraju nacionalistički elementi. Smrt Zorana Đinđića koštala je Srbiju prilike da se približi Zapadu.