Pankreatitis, ili upala pankreasa, jedno je od stanja koja tijelo teško može da sakrije.

Poremećaj funkcije i bolesti pankreasa ne ugrožavaju samo ovaj organ, pa je važno odreagovati na simptome.

Kada upala pogađa pankreas i uzrokuje pankreatitis?

Ova žlijezda, smještena duboko u gornjem dijelu stomaka iza želuca, obavlja dvije ključne funkcije – proizvodi enzime za varenje i hormone koji regulišu nivo šećera u krvi. Kada ti enzimi umjesto da se aktiviraju u tankom crijevu počnu da djeluju unutar samog pankreasa, dolazi do samorazgradnje tkiva, procesa koji pokreće snažnu upalnu reakciju. Riječ je o pankreatitisu, delikatnom i upozoravajućem stanju pankreasa, koji je neophodno propratiti i adekvatno zbrinuti medicinski.

Akutni i hronični pankreatitis: Dva lica iste bolesti

Bolest se može javiti u akutnom obliku, koji najčešće prolazi uz terapiju i mirovanje, ili u hroničnom, kada upala postaje stalna i nepovratno oštećuje pankreas. Kod akutnog pankreatitisa funkcija žlijezde se obično obnovi po završetku bolesti, dok kod hroničnog, zbog ožiljaka i gubitka tkiva, dolazi do trajnog slabljenja njenog rada.

Uzroci su brojni:

prekomjerno konzumiranje alkohola

povišeni trigliceridi

kamen u žuč

infekcije

trauma stomaka

lijekovi poput azatioprina, tetraciklina i tiazida.

Pankreatitis se ponekad javlja i nakon endoskopske procedure (ERCP) koja se koristi za tretman žučnih kamenaca, prenosi eklinika.

Odakle kreće bol kada je razlog pankreatitis

Simptomi pankreatitisa mogu biti različitog intenziteta – od umjerenog bola do teškog šoka.

Bol se obično javlja u gornjem dijelu stomaka, širi se ka leđima i pogoršava posle jela, naročito nakon masnih obroka. Pacijenti ga često opisuju kao konstantan i iscrpljujući, a olakšanje donosi samo položaj savijenog trupa naprijed. Uz to se javljaju mučnina, povraćanje, nadimanje, povišena temperatura i ubrzan puls.

Kod hroničnog pankreatitisa, simptomi mogu biti blaži ali uporniji:

gubitak tjelesne težine

slab apetit

umor

masne stolice neprijatnog mirisa (steatoreja), koje ukazuju na to da organizam više ne vari masti kako treba.

Neobičan simptom koji povezuje pankreas i jetru

Jedan od rjeđih, ali vrlo značajnih simptoma pankreatitisa jeste žutilo kože i beonjača, poznato kao ikterus. Iako se najčešće povezuje sa bolestima jetre, kod upale pankreasa ovaj simptom nastaje zbog pritiska uvećanog, upaljenog pankreasa na zajednički žučni kanal. Kada je prolaz žuči blokiran, bilirubin – pigment koji jetra normalno izbacuje — počinje da se taloži u krvi, pa koža i oči dobijaju žutu nijansu.

Ova pojava pokazuje koliko su pankreas i jetra usko povezani. Kod težih slučajeva pankreatitisa, naročito ako traje duže, dolazi do zastoja žuči. To dodatno opterećuje jetru i može izazvati masnu degeneraciju jetre, pa čak i sekundarnu hepatičnu upalu. Hronični oblici bolesti, koji utiču na metabolizam masti i šećera, dugoročno mogu dovesti do metaboličkih poremećaja koji takođe oštećuju jetru.

Kako se postavlja dijagnoza

Dijagnoza se najčešće postavlja na osnovu laboratorijskih nalaza: povišene vrijednosti enzima amilaze i lipaze u krvi gotovo sigurno ukazuju na upalu pankreasa. Kod akutnog pankreatitisa, vrijednost amilaze može biti i tri puta viša od normalne. Uz to se mogu registrovati povišeni trigliceridi, sniženi nivoi kalcijuma i promjene u krvnoj slici.

Da bi se procijenio stepen oštećenja koriste se ultrazvuk, CT skener i magnetna rezonanca, koji omogućavaju da se na vrijeme otkriju komplikacije poput pseudocista, nekroze ili zastoja žuči.

Liječenje: mirovanje, tečnost i stroga disciplina

U većini slučajeva pankreatitis se može liječiti konzervativno. Pacijentu se obezbjeđuje potpuni odmor pankreasa – što znači zabranu unošenja hrane i tečnosti na usta dok upala ne popusti. Terapija uključuje intenzivnu hidraciju, nadoknadu elektrolita, analgetike i antibiotike po potrebi. Alkohol i masna hrana strogo su zabranjeni, jer mogu izazvati novi napad.

Kada se radi o hroničnom pankreatitisu, cilj terapije je očuvanje preostale funkcije pankreasa i ublažavanje simptoma.

Zašto je važno reagovati na vrijeme

Pankreatitis je bolest koja se često razvija tiho, ali posledice mogu biti ozbiljne. Ako se ne liječi pravovremeno, upala može izazvati trajna oštećenja pankreasa, poremećaje u varenju, dijabetes i oštećenje jetre zbog zastoja žuči i poremećaja metabolizma.