Naučnik Jeff Chambers s Kalifornijskog univerziteta u Berkeleyu upozorava da amazonska prašuma ulazi u fazu "hipertropske" klime kakva na našoj planeti nije zabilježena desetinama miliona godina. Ovo dramatično stanje toplijeg i nestabilnijeg okruženja prijeti masovnim pomorom stabala i potpunim urušavanjem jednog od najvažnijih svjetskih rezervoara ugljika.

Naučnici upozoravaju da amazonska prašuma pokazuje znakove razvoja klime kakva na Zemlji nije viđena desetine miliona godina. Studija objavljena 10. decembra u časopisu Nature tvrdi da se regija približava "hipertropskoj" klimi – toplijem, sušnijem i nestabilnijem stanju koje bi moglo izazvati masovni pomor stabala i ugroziti jedan od najvažnijih svjetskih spremnika ugljika.

Autori istraživanja upozoravaju da bi, bez drastičnog smanjenja emisija stakleničkih plinova, Amazonija do 2100. godine mogla doživjeti i do 150 dana vrućih suša godišnje – razdoblja intenzivne suše pojačane ekstremnim vrućinama. Takvi uslovi mogli bi se pojavljivati i u mjesecima kišne sezone, poput marta, aprila i maja, kada su danas slični ekstremi gotovo nepoznati.

"Kada se dogode takve vruće suše, to je klima koju povezujemo s hipertropskom šumom", objašnjava glavni autor studije Jeff Chambers s Kalifornijskog univerziteta u Berkeleyu. "To je izvan granica onoga što danas smatramo tropskom šumom."

Sistem pod velikim stresom

Studija se temelji na više od 30 godina podataka o temperaturi, vlazi, vlažnosti tla i intenzitetu svjetla s istraživačkih parcela kod grada Manausa na sjeveru Brazila. Senzori ugrađeni u stabla omogućili su naučnicima da prate reakciju stabala na rastuće temperature i smanjenje vlage. Tokom suša izazvanih fenomenom el niño, identifikovana su dva glavna stresna faktora.

Kada bi vlažnost tla pala na približno trećinu normalnog nivoa, mnoga stabla zatvarala bi pore na listovima kako bi sačuvala vodu, čime bi se smanjila njihova sposobnost apsorbovanja ugljičnog dioksida potrebnog za rast i obnavljanje tkiva. Dugotrajna vrućina uzrokovala je stvaranje mjehurića u soku, što je poremetilo transport vode, proces koji su istraživači uporedili s embolijom, naglom blokadom u krvnoj žili koja može uzrokovati moždani udar.

Posljedice za globalno zagrijavanje

Stabla koja brzo rastu te imaju manju gustinu drveta bila su posebno osjetljiva, s većim postotkom smrti u odnosu na stabla veće gustine. "To implicira da sekundarne šume mogu biti osjetljivije jer imaju veći udio takvih stabala", objašnjava Jeff Chambers.

Promjene u Amazoniji mogle bi imati ozbiljne posljedice i izvan regije, jer tropske šume apsorbuju više ugljika nego bilo koji drugi ekosistem. Kada su pod stresom, apsorbuju manje, a u izrazito sušnim godinama Amazonija je čak ispuštala više ugljika nego što ga je upijala. Kako globalne temperature rastu, smanjenje kapaciteta Amazonije za pohranu ugljika može ubrzati globalno zagrijavanje i dodatno ga pogoršati.