„Slobodna Bosna“ u posjedu je Nacrta novog Pravilnika o poslovnoj tajni Univerziteta u Sarajevu.

Ništa u svemu ne bi bilo zanimljivo, ali ni sporno da se u Nacrtu dokumenta ne nalaze brojne kontroverze.

Naime, na prijedlog Senata Univerziteta u Sarajevu, Upravni odbor Univerziteta u Sarajevu uskoro će raspravljati o Pravilniku o poslovnoj tajni Univerziteta u Sarajevu.

Senat se poziva na član 55. Zakona o visokom obrazovanju, člana 291. Statuta Univerziteta u Sarajevu sa pripadajućim izmjenama i dopunama i člana 110. Pravilnika o radu Univerziteta u Sarajevu, u skladu sa Zakonom o zaštiti tajnih podataka Bosne i Hercegovine, Zakonom o slobodi pristupa informacijama Bosne i Hercegovine, Zakonom o zaštiti ličnih podataka Bosne i Hercegovine, ugovorima i grantovima međunarodnih projekata i drugim važećim propisima, radi uspostave harmoniziranih procedura na nivou Univerziteta u Sarajevu.

U Člani 1. Prijedloga Pravilnika uređuju se pojam, vrste i stepeni poslovne tajne, način označavanja, čuvanja, rukovanja, korištenja, zaštite i deklasifikacije poslovnih tajni Univerziteta u Sarajevu kao i prava, obaveze i odgovornosti radnika, studenata, vanjskih saradnika i drugih lica koja dolaze u posjed povjerljivih informacija.

Član 3. ovog Pravilnika predlaže se način osiguranja zaštite interesa, ugleda, imovine i zakonitog funkcioniranja Univerziteta kroz sistemsku i organizovanu zaštitu informacija koje predstavljaju poslovnu tajnu, primjenom načela zakonitosti, ograničenog pristupa i odgovornosti.

Član 4. govori o obaveznosti primjene, a odredbe ovog Pravilnika primjenjuju se za sve članice u sastavu Univerziteta, kao i za sva lica koja na bilo koji način dobiju pristup informacijama koje predstavljaju poslovnu tajnu.

Nadalje, Članom 5. regulira se pojam poslovne tajne.

-Poslovna tajna je informacija, podatak, dokument, činjenica ili usmena informacija čije bi neovlašteno otkrivanje, pribavljanje ili korištenje moglo nanijeti štetu interesima, ugledu ili funkcionisanju Univerziteta, a koja je određena, označena i zaštićena kao povjerljiva, navodi se u Prijedlogu nacrta koji je u posjedu „Slobodne Bosne“.

Vrstama poslovne tajne, koje su u Članu 6. smatraju se:

podaci o radnicima, saradnicima i studentima koji nisu javno dostupni, u dijelu u kojem predstavljaju lične podatke u skladu sa propisima o zaštiti ličnih podataka,

-podaci o naučnoistraživačkim i razvojnim projektima i intelektualnoj svojini i ugovorima,

-grantovi i interne evaluacije,

-sigurnosni, tehnički i informacijski podaci, uključujući IT sisteme i pristupne podatke,

-pojedinačne isplate plaće radnika, u dijelu u kojem predstavljaju lične podatke u skladu sa propisima o zaštiti ličnih podataka,

-podaci koji se odnose na način i mjere postupanja u vanrednim slučajevima,

-podaci koji se odnose na poslove koje Univerzitet/članice obavljaju za potrebe drugih pravnih ili fizičkih osoba, ako su isti zaštićeni odgovarajućim stepenom tajnosti,

-podaci koji sadrže ponude za javni oglas do objavljivanja rezultata oglasa, odnosno za vrijeme trajanja postupka,

-drugi podaci koji su zakonom ili drugim propisom utvrđeni kao tajni podaci i

-drugi podaci koje nadležni tijelo Univerziteta proglasi poslovnom tajnom.

Član 7. Nacrta određuje stepen tajnosti.

Poslovne tajne razvrstavaju se prema stepenu značaja i mogućim posljedicama njihovog otkrivanja na:

INTERNO (I) oznakom ovog stepena označavaju se informacije, podaci i dokumenti namijenjeni za ograničenu distribuciju unutar jedne članice Univerziteta, te je šteta koja bi mogla nastati ograničena na jednu članicu Univerziteta.

POVJERLJIVO (P) oznakom ovog stepena označavaju se informacije, podaci i dokumenti čije neovlašteno otkrivanje može negativno uticati, odnosno nanijeti štetu Univerzitetu ili članici ili zainteresovanim stranama čije su informacije, podaci i dokumenti povjereni Univerzitetu ili članici.

STROGO POVJERLJIVO (SP) oznakom ovog stepena označavaju se informacije, podaci i dokumenti čije neovlašteno otkrivanje može prouzrokovati ozbiljnu štetu Univerzitetu ili članici ili zainteresovanim stranama čiji su informacije, podaci i dokumenti povjereni Univerzitetu ili članici.

Dokument koji sadrži poslovnu tajnu mora biti označen stepenom tajnosti, datumom i potpisom ovlaštenog lica koje je odredilo tajnost.

Stepeni poslovne tajne iz ovog člana ne predstavljaju stepene tajnosti u smislu Zakona o zaštiti tajnih podataka Bosne i Hercegovine i ne utiču na primjenu tog Zakona.

Član 8.

(Ovlaštena lica za određivanje tajnosti)

Ovlaštena lica koja imaju pravo da određuju stepen poslovne tajne i odobravaju pristup poslovnim tajnama su:

-rektor Univerziteta/rukovodilac članice Univerziteta,

-prorektor Univerziteta/prodekan članice Univerziteta za podatke i informacije u obavljanju poslova iz svog djelokruga rada,

-generalni sekretar Univerziteta/sekretar članice Univerziteta za poslovne tajne vezane za podatke i informacije u obavljanju poslova iz svog djelokruga rada,

-ostala lica koja rektor Univerziteta/rukovodilac članice Univerziteta posebno ovlasti za određene informacije, podatke i dokumente.

Ovlaštena lica iz stava (1) ovog člana odgovorna su da:

-pravilno odrede stepen tajnosti informacija, podatka i dokumenata,

-vode evidenciju o dokumentima kojima su odredili stepen tajnosti,

-osiguraju da pristup poslovnoj tajni imaju samo lica sa opravdanim službenim razlogom ("need-to-know").

Odluka ovlaštenih lica o određivanju tajnosti mora biti pisana, jasno označena na dokumentu i pohranjena u evidenciji poslovnih tajni.

Posebno je zanimljiv ali i opasan dio koji regulira Obaveze lica koja imaju pristup poslovnoj tajni.

Naime, lica koja imaju pristup poslovnoj tajni dužna su:

koristiti podatke isključivo u službene svrhe,

čuvati poslovnu tajnu i nakon prestanka radnog, ugovornog ili drugog pravnog odnosa s Univerzitetom,

spriječiti neovlašteno otkrivanje ili zloupotrebu podataka,

bez odlaganja prijaviti svaku sumnju na povredu tajnosti.

Član 13.

(Odgovornost rukovodilaca)

Rukovodioci članica Univerziteta odgovorni su za provođenje ovog Pravilnika u okviru svoje nadležnosti i za organizaciju mjera zaštite poslovne tajne.

Član 14.

(Povreda poslovne tajne)

Neovlašteno otkrivanje, pribavljanje ili korištenje poslovne tajne predstavlja težu povredu radne obaveze i može biti osnov za disciplinsku, materijalnu, prekršajnu i krivičnu odgovornost.

KONTRA EU

Prijedlog Pravilnika Senata sarajevskog univerziteta odstupa od prakse EU univerziteta jer uvodi preširoku i diskrecionu definiciju poslovne tajne, uključujući mogućnost da rukovodstvo proizvoljno proglasi bilo koju informaciju tajnom, što u europskom akademskom prostoru nije prihvatljivo. Nadalje, uspostavlja hijerarhiju tajnosti nalik sigurnosnim institucijama („strogo povjerljivo“) umjesto uskih, funkcionalnih kategorija zaštite podataka kakve koriste univerziteti u EU.

Prijedlog također predviđa represivne i neselektivne sankcije bez proporcionalnosti i procesnih garancija, te ne sadrži jasnu zaštitu javnog interesa i zviždača, što je standard u europskom visokom obrazovanju. Konačno, koncentrira ovlasti za proglašavanje, nadzor i tumačenje tajnosti u upravi bez nezavisne kontrole, suprotno principima transparentnog i kolegijalnog upravljanja koji su temelj EU univerzitetske prakse.

Diskreciono pravo bez kontrole vodi do zloupotrebe i smanjenja povjerenja u univerzitet.

Akademski kontekst zahtijeva transparentnost — univerzitet nije obavještajna služba; zato pravila moraju biti uska i proporcionalna.

Zaštita zviždača je nužna za otkrivanje korupcije i zaštitu javnog interesa; bez toga pravilnik postaje instrument prikrivanja.

Sankcije moraju biti razgraničene i zakonite — trenutna formulacija prečesto prijeti krivičnim posljedicama bez procesnih garancija.

Nezavisni nadzor i pravo žalbe su standardna garancija dobre uprave i povjerenja.

Predloženi Nacrt Pravilnika uvodi režim poslovne tajne koji po svom obimu, strukturi i sankcijama nije proporcionalan prirodi i svrsi univerzitetske institucije, te odstupa od standarda akademske slobode, transparentnosti i javnog interesa koji su imanentni visokom obrazovanju u europskom prostoru.

Posebno je problematično što Nacrt omogućava široko diskreciono proglašavanje poslovne tajne, koncentraciju ovlaštenja u rukovodstvu bez mehanizama kontrole, kao i represivne posljedice bez jasne gradacije i proceduralnih garancija.

Kako saznaje „Slobodna Bosna“ u pozadini svega stoji discipliniranje zaposlenih, jer je u Članu 13. predviđeno da je otkrivanje poslovne tajne teža povreda radne obaveze, a to je otkaz ugovora o radu. A praktično sve što je navedeno u Članu 6. -  je poslovna tajna.

Opskurni Prijedlog Senata Univerziteta u Sarajevu kao da je pisala Obavještajna služba, a kako neslužbeno saznajemo, neki od fakulteta već se protive ovakvom Prijedlogu uoči javne rasprave.

(M.I.)