Ogromni ekološki inženjerski poduhvati na obodima jedne od najvećih i najsuvljih pustinja na svijetu pretvorili su je u „upijač ugljenika“ koji apsorbuje više ugljen-dioksida nego što emituje.

Pustinja Taklamakan pokriva površinu od oko 337.000 kvadratnih kilometara. Kroz istoriju je stekla reputaciju izuzetno surovog predjela, okruženog visokim planinama koje tokom većeg dijela godine sprječavaju dolazak vlažnog vazduha u pustinju, stvarajući izuzetno sušne uslove.

Nazivaju je još „mjestom bez povratka“ ili: „Ušao, ne izašao.“

Međutim, tokom posljednjih nekoliko decenija Kina je zasadila šumski pojas oko ivica pustinje, a nova studija ukazuje da ovaj pristup počinje da daje rezultate.

„Prvi put smo utvrdili da intervencija koju predvodi čovjek može efikasno da unaprijedi skladištenje ugljenika čak i u najekstremnijim sušnim predjelima, pokazujući potencijal da se pustinja pretvori u upijač ugljenika i zaustavi širenje pustinje“, rekao je koautor studije Juk Jung, profesor na Kalifornijskom tehnološkom institutu (Kaltek) i viši istraživač u Nasinoj Laboratoriji za mlazni pogon.

Više od 95 odsto pustinje Taklamakan prekriveno je pokretnim pijeskom, zbog čega se dugo smatrala „biološkom prazninom“, navodi se u studiji. Pustinja se širi još od 50-ih godina prošlog vijeka, kada je Kina prošla kroz masovnu urbanizaciju i širenje poljoprivrednog zemljišta. Ova prenamjena prirodnih površina stvorila je uslove za češće pješčane oluje, koje generalno odnose zemljište i talože pijesak, uzrokujući degradaciju zemljišta i širenje pustinje.

Kina je 1978. godine pokrenula Program zaštitnih pojaseva Tri sjevera, ogroman projekat ekološkog inženjeringa čiji je cilj bio usporavanje širenja pustinja. Projekat, poznat i kao Veliki zeleni zid, imao je za cilj da do 2050. godine zasadi milijarde stabala duž ivica pustinja Taklamakan i Gobi. Do danas je u sjevernoj Kini zasađeno više od 66 milijardi stabala, a stručnjaci ističu da je donio drastične promjene u vodenom ciklusu čitave Kine.

Kina je 2024. godine završila opasavanje pustinje Taklamakan vegetacijom, a istraživači navode da je ovaj napor stabilizovao pješčane dine i povećao šumski pokrivač u zemlji sa 10 odsto ukupne površine 1949. godine na više od 25 odsto danas.

Sada su naučnici otkrili da rasprostranjena vegetacija na periferiji pustinje Taklamakan apsorbuje više ugljen-dioksida iz atmosfere nego što ga pustinja oslobađa, što znači da se Taklamakan možda pretvara u stabilan upijač ugljenika.

Istraživači su analizirali terenska posmatranja različitih tipova vegetacionog pokrivača, kao i satelitske podatke o padavinama, vegetaciji, fotosintezi i tokovima ugljen-dioksida u pustinji Taklamakan tokom posljednjih 25 godina. Takođe su koristili “Carbom Tracker” američke Nacionalne uprave za okeane i atmosferu, koji modeluje izvore i upijače ugljen-dioksida širom svijeta, kako bi potvrdili svoje nalaze.

Rezultati, objavljeni u časopisu PNAS, pokazuju dugoročni trend širenja vegetacije i povećanja apsorpcije ugljen-dioksida duž ivica pustinje, što se vremenski i prostorno poklapa sa projektom Veliki zeleni zid.

Tokom perioda istraživanja, količina padavina u vlažnoj sezoni pustinje Taklamakan, od jula do septembra, bila je 2,5 puta veća nego u sušnoj sezoni i u prosjeku je iznosila oko 16 milimetara mjesečno. Padavine su povećale vegetacioni pokrivač, „zelenilo“ i fotosintezu duž ivica pustinje, čime je nivo ugljen-dioksida iznad pustinje smanjen sa 416 djelova na milion u sušnoj sezoni na 413 djelova na milion u vlažnoj sezoni.

Prethodna istraživanja ukazivala su na to da bi pustinja Taklamakan mogla biti upijač ugljenika, ali su se te studije fokusirale na ugljen-dioksid koji apsorbuje pustinjski pijesak. Takođe su ukazivale da pijesak nije stabilan upijač u uslovima klimatskih promjena, jer porast temperature može izazvati širenje vazduha u pijesku, što dovodi do oslobađanja dodatnih količina ugljen-dioksida.

„Na osnovu rezultata ove studije, pustinja Taklamakan, iako samo duž svojih oboda, predstavlja prvi uspješan model koji pokazuje mogućnost pretvaranja pustinje u upijač ugljenika“, rekao je Jung.

Potencijal Velikog zelenog zida da uspori dezertifikaciju i dalje je nejasan, ali njegova uloga kao ponora ugljenika „može poslužiti kao vrijedan model za druge pustinjske regione“, dodao je Jung.