Finale Dore, hrvatskog nacionalnog izbora za Eurovision Song Contest, održano je u studiju HRT u Zagrebu.

Pobjednička pjesma Dore „Andromeda“, u izvođenju grupe LELEK, osvojivši ukupno 173 boda, otvorila je širu raspravu o tradiciji sicanja – staroj praksi tetoviranja katolkinja u srednjoj Bosni.

U javnosti se, uz umjetničku interpretaciju pjesme, ponovo aktueliziralo pitanje: da li su djevojke u osmanskom periodu tetovirane kako bi bile zaštićene od odvođenja i prisilne asimilacije?

Šta je historijski potvrđeno

Etnografski zapisi iz 19. i početka 20. vijeka jasno dokumentuju postojanje sicanja (poznatog i kao bocanje) u područjima oko Travnika, Viteza, Kiseljaka, Kreševa i Fojnice.

Praksa je podrazumijevala trajno punktiranje kože, najčešće na rukama i podlakticama, a dominantni motiv bio je krst, uz sunce i geometrijske ornamente. Tetoviranje se obično obavljalo u djevojačkoj dobi i imalo je izraženu religijsku i identitetsku funkciju.
Ovaj sloj – postojanje običaja i njegova veza s katoličkom zajednicom srednje Bosne – historijski je potvrđen.

Tvrdnja o “zaštitnoj funkciji”

U usmenoj predaji široko je rasprostranjena tvrdnja da su tetovaže imale zaštitnu svrhu: da bi trajni kršćanski simbol otežao islamizaciju ili odvođenje djevojaka. U tom kontekstu pominje se i ideja da su tetovirane djevojke smatrane “nečistim”, te samim tim manje poželjnim.

Međutim, za ovu tvrdnju ne postoje direktni osmanski administrativni ili pravni dokumenti koji bi je nedvosmisleno potvrdili. Istoričari i etnolozi uglavnom ukazuju da se radi o dijelu kolektivne memorije i interpretacije zajednice, a ne o formalno potvrđenoj mjeri zaštite.

To ne znači da zaštitna funkcija nije postojala u percepciji lokalnog stanovništva – već da za nju nema čvrstog arhivskog dokaza.

Umjetnička reinterpretacija

Savremena umjetnost i muzika, uključujući pjesmu „Andromeda“, motiv sicanja često koriste kao simbol ženskog otpora, trajnosti i identiteta. U tom kontekstu, tetovaža postaje metafora: znak na koži kao znak opstanka kroz vijekove.

Takav pristup ne pretenduje nužno na historijsku doslovnost, već na simboličko čitanje prošlosti.

Između činjenice i narativa

Zaključno, može se precizno reći:

• Sicanje je istorijski potvrđena praksa među katolkinjama srednje Bosne.
• Imalo je snažnu religijsku i identitetsku dimenziju.
• Tvrdnja da su djevojke tetovirane kako bi bile smatrane “nečistim” i time zaštićene ostaje u domenu usmene predaje, bez jasne arhivske potvrde.

Upravo na tom spoju – između dokumentovane tradicije i kolektivnog sjećanja – nastaje i savremena umjetnička interpretacija, koja lokalni običaj pretvara u univerzalnu priču o identitetu i trajnosti.