Najava albanskog premijera Edija Rame o osnivanju "Suverene države Bektašijskog reda" u Tirani predstavlja jedan od najkompleksnijih projekata u savremenoj povijesti Balkana, koji se ne može ispravno razumjeti bez uvažavanja načela spojenih posuda u globalnoj geopolitici.

Dok se u službenim narativima ovaj potez iznačava kao plemenita inicijativa za promociju vjerske tolerancije, dubinska istraživačka analiza ukazuje na to da je riječ o radikalnom pokušaju religijskog inženjeringa koji je direktno povezan s aktuelnom eskalacijom na Bliskom istoku, piše Stav.ba.

Ovaj projekt nije izolirani unutrašnjopolitički čin, već dio šire strateške pripreme kojom se nastoji preoblikovati islamski identitet Balkana kako bi se on uskladio s novom sigurnosnom arhitekturom koju na Bliskom istoku uspostavljaju Izrael i Sjedinjene Američke Države.

Temelj projekta počiva na redefiniranju bektašizma, koji se nastoji transformirati u suvereni entitet po uzoru na Vatikan, čime bi se stvorila 'pitoma' država, namijenjena neutralizaciji neprijateljskih utjecaja u trenutku kada se globalni sukob seli na polje ideološkog legitimiteta.

U kontekstu aktuelnog rata u Gazi i šireg sukoba Izraela i SAD s Iranom, projekt bektašijske države uvodi kontroverzni koncept "šiitskog cionizma".

Da bi se razumjela dubina ovog fenomena, neophodno je sagledati specifičan teološki odnos Bektašija i Irana. Bektašizam, iako autohtoni balkanski sufijski red, s iranskim šiizmom dijeli fundamentalne doktrine: kult ehli-bejta (poslanikove porodice) i duboko poštovanje Dvanaest imama, s posebnim naglaskom na imama Alija.

Ova duhovna srodnost decenijama je omogućavala Teheranu da kroz kulturne i vjerske kanale ostvaruje "meki utjecaj" među Bektašijama, videći ih kao prirodne saveznike u Evropi. Teheran je decenijama tretirao Bektašije kao svoju "duhovnu braću" na Balkanu. Iran je finansirao rekonstrukciju Svjetskog centra Bektašija u Tirani, organizovao studijska putovanja u Kom i Mašhad, te promovisao Bektašizam kao 'evropsko lice šiizma'. Bektašije su zauzvrat gajile duboko poštovanje prema iranskoj revoluciji i teološkom autoritetu Teherana.

Pod snažnim pritiskom američke administracije i izraelskih obavještajnih službi, dogodio se ključni lom u decenijskim odnosima Bektašija i Teherana. Albanska vlada je strateški uvjetovala podršku projektu suverene države potpunim prekidom veza s Iranom, što je rezultiralo naglim preokretom u retorici vrhovnog poglavara bektašija, Babe Mondija.

On je, zanemarujući dugogodišnju finansijsku i obrazovnu podršku koju je Teheran pružao bektašijskoj zajednici, počeo javno označavati Iran kao diktatorski režim.

Taj čin nije predstavljao samo politički zaokret, već temelj za projekat "cionizacije šiizma".

Međutim, transformacija Bektašizma u suvereni entitet pod pokroviteljstvom Tirane označava radikalan raskid s ovom tradicijom. Ova teza sugerira da Izrael, uz podršku Tirane, nastoji "oteti" upravo tu šiitsku simboliku i ehli-bejt te ih upotrijebiti kao ideološko oružje protiv iranskog teokratskog legitimiteta, pretvarajući duhovnu srodnost u političko neprijateljstvo.

Dok se na Bliskom istoku vode bitke, u Albaniji se priprema ideološki teren: suverena bektašijska država postala bi jedini međunarodno priznati "islamski" glas u Evropi koji bi otvoreno podržavao izraelsku politiku.

Međutim, ovaj proces nije usamljen. On komplementira već postojeće trendove unutar određenih sunitskih krugova, gdje se kroz decenije savezništava sa Zapadom razvilo ono što kritičari nazivaju "sunitskim cionizmom". Činjenica da su mnoge sunitske zemlje otvoreno suprotstavljene Iranu i da njihova politika često konvergira s izraelskim sigurnosnim interesima, ukazuje na to da je tradicionalna islamska solidarnost postala relikt prošlosti, zamijenjena pragmatičnim, često sektaški motiviranim geopolitičkim prestrojavanjima.

Ovaj proces prati sistemsko forsiranje katoličkog narativa unutar same Albanije, što Edi Rama koristi kao alat za kulturološki raskid s Istokom.

Analitičari poput Olsija Jazexhija ističu da Rama, kroz promociju Skenderbega kao "kršćanskog štita" Evrope, zapravo provodi politiku civilizacijskog usklađivanja sa Zapadom, dok muslimansku većinu tretira kao povijesni balast kojeg treba "reformirati" ili marginalizirati.

Postupci poput prikrivanja džamija ili utišavanja ezana tokom posjeta zapadnih diplomata vanjske su manifestacije dubljeg procesa u kojem se tradicionalni islam doživljava kao smetnja euroatlantskim integracijama.

Bektašizam se ovdje javlja kao idealna platforma, jer nudi formu islama koja je zbog svoje liberalne prakse i mističnog karaktera najlakša za asimilaciju u zapadni politički okvir, služeći kao diplomatski "amortizer" koji treba pokazati da "prosvijećeni" muslimani ne dijele stavove onog dijela islamskog svijeta koji je još uvijek vezan uz ideale solidarnosti s palestinskim pitanjem ili iranskim otporom.

Paralelno s ovim procesima, u Albaniji se odvija tiha represija nad sunitskom zajednicom, često pod direktnim nadzorom obavještajnih službi koje surađuju s Mossadom.

Hapšenja imama i vjernika pod optužbama za terorizam služe za čišćenje javnog prostora od bilo kakvog oblika propalestinskog ili proiranskog aktivizma. Primjer sudbine imama u strogim zatvorskim režimima, poput Gencija Balle, jasno pokazuje da država ne dopušta postojanje nezavisnog islamskog glasa.

Time se osigurava da Albanija ostane stabilna baza za operacije protiv iranske sfere utjecaja, dok se istovremeno slabi utjecaj Turske. Ankara, koja pod predsjednikom Recepom Tayyipom Erdoganom nastoji zadržati ulogu zaštitnika muslimana, ovaj projekt vidi kao direktan udarac na tursku "meku moć" i infiltraciju zapadnih i gulenističkih (FETO) elemenata koji nastoje trajno prekinuti veze Albanije s turskim modelom islama.

Uloga Sjedinjenih Američkih Država u ovom projektu je presudna, jer se Albanija pozicionira kao ključna "predstraža" u Evropi za konflikte s Iranom.

Prihvaćanje iranske opozicije (MEK) i prekid diplomatskih odnosa s Teheranom bili su uvertira u stvaranje bektašijske države koja nudi religijski legitimitet za takvu politiku. U svijetu koji funkcionira kao sistem spojenih posuda, događaji u Albaniji reflektiraju novu realnost u kojoj je islamska solidarnost fragmentirana sektaškim i nacionalnim interesima.

Projekt "Vatikana u Tirani", čin je geopolitičkog inženjeringa koji nastoji osigurati da balkanski muslimani postanu dio prozapadnog bedema u razdoblju u kojem se savezi s Izraelom i SAD-om više ne vide kao anomalija, već kao strateški imperativ za elite koje teže potpunom raskidu s tradicionalnim islamskim Istokom.