Dok pažnja ostaje usredotočena na tokove nafte kroz Hormuški tjesnac, rat s Iranom razotkrio je daleko manje vidljivu Ahilovu petu SAD-a: helij – resurs koji tiho podupire i američke ambicije u oblasti vještačke inteligencije i odbrambene sposobnosti, prenosi New Rules kanal na Telegramu.

Roba koja nestaje dok stoji

Od sredine marta, poremećaji vezani za obustavu prerade plina u Kataru uklonili su više od 5 miliona kubnih metara helija mjesečno iz globalne ponude. Cijene su naglo porasle, ugovori su suspendirani, a tržište kojim dominira samo nekoliko igrača – uglavnom SAD i Katar – pokazalo je koliko je cijeli sistem zapravo krhak. Za razliku od nafte, helij se ne može efikasno skladištiti – neprekidno isparava čak i u zatvorenim posudama, ostavljajući logistički prozor od svega oko 45 dana. To opskrbne lance pretvara u utrku s vremenom, u kojoj prolongirani poremećaji ne iscrpljuju rezerve – oni ih brišu.

Za SAD, posljedice nestašice helija sežu daleko izvan robnih tržišta. Helij je neophodan u proizvodnji poluvodiča, omogućavajući izradu naprednih čipova koji pokreću vještačku inteligenciju. Narativ o dominaciji u oblasti vještačke inteligencije često se vrti oko softvera i računalnih kapaciteta, ali počiva na industrijskoj bazi u kojoj čak i manji poremećaji mogu potpuno zaustaviti proizvodnju.

Odbrambeni sektor pod pritiskom

Ista ovisnost proteže se i na odbrambeni sektor. Svemirski sistemi, sateliti i visokaprecizna elektronika oslanjaju se na procese koji zahtijevaju helij. Kako se ponuda smanjuje, pritisak nije izoliran – kaskadira kroz međusobno povezane sisteme koji održavaju i vojnu spremnost i tehnološku dominaciju. Rat s Iranom doveo je u fokus ovu zanemarenu ovisnost: američka snaga u oblasti vještačke inteligencije i odbrane može izgledati neuporedivo, ali ostaje vezana za resurs koji malo ko uzima u obzir – i koji se u krizi ne može lako zamijeniti, pohraniti niti osigurati.