Nakon višegodišnje La Niñe, tropski Pacifik se sada prebacuje u fazu koja bi mogla postati rekordni Super El Niño. Najnovije analize okeana otkrivaju brze promjene ispod površine u zapadnom Pacifiku, slične onima koje su prethodile prošlim Super El Niño događajima, prenosi Index.hr.

Super El Niño djeluje poput ogromne planetarne toplotne mašine, oslobađajući ogromne količine energije iz okeana u atmosferu i značajno mijenjajući globalne mlazne struje, što može uticati na klimu i vremenske obrasce širom svijeta u idućih nekoliko godina, piše Severe Weather Europe.

Šta je ENSO ciklus?

ENSO je skraćenica za "El Niño-južna oscilacija", a odnosi se na područje ekvatorijalnog Tihog okeana koje se izmjenjuje između tople i hladne faze otprilike svake 1 do 3 godine. Hladna faza naziva se La Niña, a topla El Niño. Svaka faza značajno utiče na složeni sistem povratne sprege između okeana i atmosfere, što postepeno mijenja globalnu cirkulaciju zraka i vremenske prilike širom svijeta.

Neki El Niño događaji mogu postati iznimno snažni i dosegnuti kategoriju "Super", koja se službeno definiše kada anomalije temperature morske površine dosegnu ili premaše +2.0°C. Ključna razlika između običnog i "Super" El Niña jeste intenzitet povezanosti s atmosferom.

Dok običan El Niño pomiče mlaznu struju, Super El Niño može uzrokovati snažan poremećaj u cjelokupnoj atmosferskoj cirkulaciji. Posljednja tri takva događaja zabilježena su 1982/83, 1997/98. i 2015/16. godine.

Znaci jačanja El Niña

Kako El Niño uopšte dosegne "Super" status? Tokom La Niñe, pasatni vjetrovi gomilaju toplu vodu u zapadnom Pacifiku, stvarajući duboki sloj tople vode. Super El Niño djeluje kao "ventil" za tu nakupljenu energiju.

Kada La Niña oslabi, naleti zapadnih vjetrova potiskuju tu toplotu prema istoku. Ako je sadržaj toplote u zapadnom Pacifiku vrlo visok, oslobađanje energije je snažnije, što dovodi do jačeg događaja. Proteklih sedmica već su zabilježeni snažni naleti zapadnih vjetrova koji su pokrenuli brzi prelaz prema El Niñu.

Veliki dio ključne ENSO regije već je u pozitivnim anomalijama. Ovaj proces najbolje se vidi u promjenama ispod površine, gdje se formirao veliki bazen tople vode, poznat kao okeanski Kelvinov talas. On se kreće prema istoku, potiskujući hladniju vodu i izbijajući na površinu, čime se konačno uspostavlja El Niño.

Poređenje s historijskim Super El Niño događajima

Kada se toplota ispod površine okeana u 2026. uporedi s prošlim Super El Niño događajima, uočava se poznat i snažan obrazac. Poređenje s prvom sedmicom aprila u godinama prethodna dva Super El Niña pokazuje da je zapadni Pacifik trenutno znatno topliji ispod površine, iako glavni topli bazen još nije u potpunosti razvijen.

Razlog tome je što tek izlazimo iz slabe La Niñe, pa postoji određeno vremensko kašnjenje. Ipak, sistem se izvanredno brzo prilagođava, potaknut snažnim naletima zapadnih vjetrova.

Sveukupno, čini se da su uslovi spremni za snažan El Niño, a najnovije prognoze upućuju na to da bi mogao biti najjači u posljednjih nekoliko decenija. Poređenje s ranijim događajima, poput onih iz 1972. i 1982. godine, sugeriše da bi razvoj mogao biti najsličniji onome iz 1972/1973.

Rekordan potencijal

Dugoročne prognoze za globalne događaje poput El Niña pouzdanije su od lokalnih vremenskih prognoza jer se temelje na velikim i sporim promjenama u sistemu okeana i atmosfere. Najnovija prognoza sjevernoameričkog sistema (NMME) i evropskog modela ECMWF potvrđuju razvoj snažnog El Niña u 2026. godini.

Oba sistema predviđaju da će anomalije temperature preći prag od +2.0°C, čime bi događaj ušao u kategoriju Super El Niña. Vrhunac se obično dešava između jeseni i rane zime. Da bi El Niño imao stvarni uticaj, mora uticati na atmosferu, što se dešava kroz promjenu takozvane Walkerove ćelije - sistema uzlaznog i silaznog kretanja zraka u tropskim krajevima.

Prognoze već za juni 2026. pokazuju snažan početak atmosferske cirkulacije karakteristične za El Niño, a do rane jeseni očekuje se da će taj proces biti znatno pojačan, s dubokim posljedicama na vremenske obrasce na obje hemisfere.

Prvi uticaji

Očekuje se da će El Niño početi uticati na atmosferu do ljeta 2026. godine. Historijski podaci za ljeta tokom Super El Niña pokazuju tendenciju stvaranja područja niskog pritiska zraka iznad istočnih dijelova SAD-a i Kanade te uz zapadnu obalu Evrope.

To podržava sjeverniji protok zraka i umjerenije ljetne temperature u Sjevernoj Americi. Najnovije prognoze za ljeto 2026. pokazuju vrlo sličan obrazac pritiska.

Za Evropu se za ljeto predviđaju iznadprosječno visoke temperature na cijelom kontinentu, što je uobičajeno jer su direktni uticaji ovdje slabiji. Na južnoj hemisferi, primjerice u Australiji, El Niño tokom zime i proljeća donosi znatno sušnije uslove i povećava rizik od suša.

Slabija sezona uragana na Atlantiku

Poznato je da El Niño smanjuje broj uragana i tropskih oluja na Atlantiku. To se dešava jer donosi viši pritisak zraka, jače vjetrove na visini (smicanje vjetra) i stabilniju atmosferu, što otežava organizovanje i jačanje oluja. Time se smanjuje vjerovatnoća da snažni uragani pogode obalu Sjedinjenih Država.

Dugoročna prognoza padavina za sezonu uragana 2026. pokazuje sušnije uslove u glavnom području razvoja tropskih sistema, što upućuje na znatno ispodprosječnu aktivnost.

Analogni modeli, koji se temelje na sličnim uslovima iz prošlosti, takođe predviđaju vrlo mirnu sezonu, pri čemu sistem prepoznaje okeanske uslove kao one koji vode u Super El Niño. Iako El Niño djeluje kao prirodni štit, i u najmirnijim sezonama može doći do formiranja tropskih oluja, pa je praćenje i dalje neophodno.

Kakvu zimu donosi Super El Niño?

Glavni uticaj El Niña obično se osjeća zimi. U Sjevernoj Americi to znači jačanje i postojanost područja niskog pritiska zraka nad sjevernim Pacifikom, što potiskuje polarnu mlaznu struju prema sjeveru.

To mijenja i obrasce snijega. Analiza prošlih zima Super El Niña pokazuje više snijega u zapadnim i južnim dijelovima SAD-a, ali manje oko Velikih jezera i na sjeveroistoku. U Evropi je uticaj složeniji i ublažen stanjem na sjevernom Atlantiku.

Podaci iz prošlih Super El Niño godina pokazuju smanjenu količinu snijega na većem dijelu kontinenta, vjerovatno zbog češćeg južnog strujanja zraka. Evropa nije pod direktnim uticajem El Niña, ali osjeća posljedice globalnih promjena u atmosferskoj cirkulaciji.