Preokret na mađarskoj sceni pokazao je da zamrzavanje evropskih sredstava nije bez efekta, ali ostaje otvoreno pitanje da li će takva mjera biti dovoljna i na Balkanu. Ugrožavanje nezavisnosti pravosuđa, represija nad demonstrantima i brutalno uplitanje vlasti u rad medija mogli bi Srbiju koštati isplate od 1,5 milijardi eura iz evropskog Plana za rast i razvoj. Dok predsjednica Skupštine Srbije Ana Brnabić izražava sumnju da će evropska komesarka za proširenje Marta Kos sprovesti ove prijetnje u djelo, kritičari režima strahuju da puko zavrtanje finansijske slavine neće biti dovoljno za suštinsku promjenu autoritarnog sistema, prenosi Bosna.hr pisanje slovenskog medija Delo.

Iako vrh srbijanske politike Evropsku uniju nerijetko portretira kao dežurnog krivca za probleme zemlje i regiona, sredstava iz briselske kase se nikada nisu odricali. To objašnjava svojevrsnu “šizofreniju” u javnim nastupima visokih funkcionera čije su poruke domaćoj javnosti u potpunoj suprotnosti s onim što govore partnerima u Briselu kako bi osigurali dalji priliv milijardi. Međutim, te dvostruke poruke se u Briselu sve jasnije čuju. Poučena mađarskim iskustvom, Marta Kos je nedavno upozorila Beograd da se trenutno vrši procjena ispunjava li Srbija uslove za isplate iz finansijskih instrumenata EU.

Slično upozorenje upućeno je i Bosni i Hercegovini, koja bi mogla ostati bez 373,9 miliona eura iz istog plana ako ne ubrza provođenje reformi. BiH je već duže vrijeme nefunkcionalna zbog stalnih blokada koje dolaze primarno iz Republike Srpske, entiteta tradicionalno naklonjenog zvaničnom Beogradu.

Zagovornici radikalnijih mjera mogu se naći i unutar same Srbije. Zlatko Kokanović, veterinar i poljoprivrednik iz sela Gornje Nedeljice, postao je simbol otpora nakon što je zbog protivljenja iskopavanju litija proveo 12 dana u pritvoru pod optužbom za napad na službena lica, uprkos videosnimcima koji dokazuju suprotno. „Vlast Aleksandra Vučića je nervozna jer osjećaju da se njihova vladavina bliži kraju, a s njom i privilegije“, ističe Kokanović, dodajući da je otpor litiju ujedinio sve dijelove opozicije. Prema njegovom mišljenju, blokada sredstava je zakasnjela mjera te bi efikasnije bilo onemogućiti ulazak u EU pojedincima iz vrha vlasti koji vrše nasilje nad sopstvenim narodom.

Još drastičniji primjer srbijanskog pravosuđa je beogradski advokat Čedomir Stojković. Zbog svog protivrežimskog i proruskog aktivizma, Stojković se od decembra prošle godine nalazi u pritvoru ili kućnom pritvoru, uz strogu zabranu komunikacije s javnošću. On stanje pravne države u Srbiji ocjenjuje gorim nego u Bjelorusiji.

„Sama blokada sredstava nije dovoljna. Potrebno je uvesti restriktivan režim ulaska u šengensku zonu za nosioce vlasti, slično mjerama koje važe za Ruse“, poručuje Stojković. On iznosi i frapantan podatak o paradoksu evropske pomoći: „Od sedam milijardi koje je Brisel već doznačio Beogradu, 500 miliona je dobilo srbijansko pravosuđe. Upravo od tog novca kupljena je elektronska narukvica koju nosim na zglobu i kojom mi se ograničava kretanje. Iz tog novca platu prima tužilac koji je tražio moje hapšenje jer sam javno podržao ulazak Srbije u EU.“

Stojković se sarkastično pita zašto Brisel ne uputi još 20 milijardi režimu koji progoni evropske pristalice, dok članovi tog istog režima neometano putuju u države Unije i ulažu sumnjivo stečen novac u luksuzne nekretnine. Dok se u Briselu vijeća o sudbini narednih isplata, na terenu u Srbiji borba za demokratiju i ekologiju postaje borba protiv sistema koji se, paradoksalno, godinama održavao upravo evropskim novcem.