Piše: Oleksandr Levčenko

Prema izvještajima medija, u javnost su dospjeli dokumenti koji navodno ukazuju na postojanje planova Moskve za promjenu političke konfiguracije Centralne Evrope, uključujući slabljenje uloge Višegradske grupe i formiranje novog sistema uticaja u regionu. Prema istraživanjima OCCRP-a i Delfi Estonije, ruska „Agencija za društveno projektovanje“, povezana s strukturama Kremlja, provodi operacije informacionog i kognitivnog uticaja usmjerene na destabilizaciju zapadnih društava.

Među aktivnostima koje se pripisuju ovoj strukturi navode se miješanje u izborne procese, širenje dezinformacija i pokušaji produbljivanja unutrašnjih političkih podjela u evropskim državama. Posebnu pažnju privlače navodi o mogućim planovima za slabljenje Višegradske grupe kao regionalnog mehanizma koordinacije između Poljske, Češke, Mađarske i Slovačke.

Kremlj nezavisna regionalna udruženja Centralne Evrope vidi kao faktor koji ograničava njegov geopolitički uticaj. Pokušaji slabljenja takvih oblika saradnje dio su šire strategije usmjerene na smanjenje političkog jedinstva EU i NATO-a na istočnom krilu Alijanse. Moskva sve aktivnije koristi ne samo tradicionalne diplomatske i ekonomske instrumente već i metode hibridnog uticaja: informacione operacije, sajber napade, političku podršku proruskim snagama i stvaranje unutrašnjih kriza.

Posebnu ulogu u ovom kontekstu ima Češka, koja dosljedno zauzima kritički stav prema ruskoj agresivnoj politici. Pokušaji slabljenja njenog uticaja u regionalnim formatima mogu se posmatrati kao dio šire kampanje diskreditacije država koje podržavaju jačanje evropske sigurnosti i pomoć Ukrajini.

Istovremeno, politika Moskve pokazuje da Kremlj zemlje Centralne Evrope ne doživljava kao potpuno ravnopravne partnere, već ih nastoji koristiti kao instrumente za ostvarivanje vlastitih strateških ciljeva. U ruskom shvatanju, region bi trebalo da ostane prostor ograničenog suvereniteta i zavisnosti od vanjskog uticaja.

Mađarska se u ovom kontekstu često smatra jednim od ključnih pravaca ruske politike uticaja zbog energetske, ekonomske i političke međuzavisnosti. Moskva je zainteresovana za stvaranje unutrašnjih podjela u Centralnoj Evropi koje bi mogle oslabiti zajednički stav EU i NATO-a.

Potencijalno slabljenje Višegradske grupe dio je šire borbe za buduću sigurnosnu arhitekturu Evrope. Kremlj nastoji da stvori situaciju u kojoj bi pojedine zemlje regiona djelovale izolovano, imale manje mogućnosti za zajedničku politiku i bile osjetljivije na vanjski pritisak.

Paralelno s tim, Rusija nastavlja da koristi hibridne metode protiv baltičkih država i Poljske. Prema procjenama regionalnih sigurnosnih službi, glavni rizici nijesu samo vojna prijetnja već i provokacije uz korišćenje bespilotnih letjelica, sajber napadi, sabotaže, informacione operacije i drugi oblici pritiska.

Obavještajne procjene baltičkih zemalja ukazuju na to da Rusija trenutno nema dovoljne kapacitete za veliki direktni vojni scenario protiv NATO-a, ali može nastaviti da primjenjuje taktiku ograničenih provokacija i testiranja reakcije Alijanse. Cilj takvih aktivnosti je stvaranje političke neizvjesnosti, iscrpljivanje resursa evropskih država i slabljenje podrške Ukrajini.

Ruske hibridne aktivnosti uključuju korišćenje migracionog pritiska na granicama, sajber napade na državne institucije i kritičnu infrastrukturu, pokušaje uticaja na informacioni prostor, kao i moguće sabotaže protiv strateških objekata, uključujući energetske mreže i podmorske komunikacije u Baltičkom moru.

Posebno opasan pravac ostaje borba za informacioni prostor. Kremlj sistematski koristi dezinformacije radi podrivanja povjerenja u demokratske institucije, produbljivanja društvenih sukoba i stvaranja slike unutrašnje podijeljenosti u evropskim državama.

Kao odgovor, Evropska unija i NATO treba dodatno da ojačaju koordinaciju u oblasti suprotstavljanja hibridnim prijetnjama. To podrazumijeva jačanje sistema ranog upozoravanja, sajber zaštite, kontraobavještajnih kapaciteta, zaštite kritične infrastrukture i strateških komunikacija.

Važan element odgovora treba da ostane i pojačavanje sankcionog pritiska na Rusiju, zatvaranje kanala za zaobilaženje ograničenja, borba protiv korišćenja „flote iz sjenke“ i smanjenje resursne baze za nastavak agresivne politike.

Evropska sigurnost danas ne zavisi samo od vojne spremnosti već i od sposobnosti demokratskih država da se suprotstave kompleksnim hibridnim operacijama. Jedinstvo EU i NATO-a, jačanje regionalne otpornosti i zajednički odgovor na pokušaje vanjskog miješanja ostaju ključni uslovi za očuvanje stabilnosti Centralne i Istočne Evrope.