Početkom augusta 1995. godine, združenom operacijom „Oluja“, Hrvatska vojska i 5. korpus Armije Republike Bosne i Hercegovine (ARBiH) razbili su Srpsku vojsku Krajine (SVK), oružane snage tzv. Republike Srpske Krajine (RSK), čime je srušen ključni stub velikosrpskog projekta Slobodana Miloševića.

Historičar Muamer Džananović pojašnjava da je već 5. augusta, dan nakon početka operacije, Slobodan Milošević na proširenoj sjednici Vrhovnog savjeta odbrane SRJ izjavio: „Jugoslavija nikako ne sme biti uvučena u rat“. Tom rečenicom je de facto povučena podrška RSK-u, jer je SRJ bila iscrpljena u svakom smislu – vojno, politički i ekonomski.

Iscrpljenost sistema i slom podrške

Džananović podsjeća da je sistem Slobodana Miloševića već godinama bio iscrpljen, sankcije su dodatno urušavale njegovu moć, a vojni kapaciteti bili su daleko od sposobnosti za ofanzivu. Još 1993. godine, tadašnji predsjednik SRJ i predsjedavajući VSO-a Dobrica Ćosić priznao je da se Jugoslovenska vojska „istopila“ u građanskom ratu:

„Vojska Jugoslavije je učestvovala u međunacionalnom i građanskom ratu bez jasno određenog cilja. Pomoć vojnim snagama Republike Srpske Krajine i Republike Srpske bila je velika, pa su se i rezerve istopile. Država Jugoslavija izdržava 70.000 vojnika u Vojsci RSK, oko 200.000 u VRS i Vojsci Jugoslavije – skoro pola miliona vojnika.“

Na 44. sjednici VSO-a, 12. septembra 1995, crta je konačno podvučena. Momir Bulatović je tada kazao:

„Nestalo je RSK i nema 40. kadrovskog centra“, a Milošević dodao: „Nema osnova više za pomaganje ovih oružanih snaga RSK koje se ne nalaze niti postoje na toj teritoriji.“

Pripadnicima 40. kadrovskog centra omogućeno je „selektivno“ prebacivanje u 30. kadrovski centar, odnosno u redove Vojske Republike Srpske u BiH.

Ključna uloga 5. korpusa

Džananović ističe da je 5. korpus ARBiH od početka rata bio u potpunom obruču. Nakon sloma RSK-a i autonomaških snaga Fikreta Abdića, otvoren je koridor za opskrbu i naoružanje Bihaćkog okruga. Bihaćka krajina tada je bila okružena sa četiri strane – od strane tzv. VRS, jedinica iz Srbije, snaga RSK-a i Abdićevih jedinica. Na okupiranoj teritoriji nad Bošnjacima su vršeni sistematski zločini.

Oslobođenje Bosanske krajine počelo je u septembru operacijom „Sana 95“. Snage 5. korpusa oslobodile su Bosanski Petrovac, Ključ i dio Bosanske Krupe, dok je 7. korpus oslobodio Donji Vakuf, teritoriju općine Jajce i okupirani dio Travnika. Nakon toga, obje formacije spojile su se kod Bosanskog Petrovca i nastavile ofanzivu prema Mrkonjić-Gradu i Manjači.

U oktobru 1995. oslobođen je i Sanski Most. Prilikom povlačenja, srpske snage su izvršile masovna pogubljenja nad bošnjačkim civilima.

Slom projekta „svi Srbi u jednoj državi“

Poraz u Krajini, napominje Džananović, nije bio samo vojni, već simbolički i strateški poraz ideje „svi Srbi u jednoj državi“. Milošević nije odustao iz mirovnih uvjerenja, već iz nužde. Njegov sistem bio je do kraja iscrpljen, a vojska nesposobna za ikakvu novu ofanzivu. Generali su mu otvoreno rekli:

„U postojećem odnosu snaga i resursa za vođenje rata, Vojska Jugoslavije nema realnih uslova za pobjedu.“

Džananović zaključuje da RSK u Hrvatskoj i RS u BiH nisu bile odvojeni sukobi, nego krakovi jedinstvenog velikodržavnog projekta, vođenog iz Beograda preko 40. i 30. kadrovskog centra. Vojska Jugoslavije imala je ključnu ulogu i u Hrvatskoj i u Bosni i Hercegovini, a sve analize rata u bivšoj Jugoslaviji moraju polaziti od te činjenice – da je riječ o jednom, centraliziranom ratu, a ne o zasebnim građanskim sukobima.